درخت خرمالو به دلیل داشتن میوه ‌های شیرین و مغذی، از جمله میوه های پرطرفدار و بازارپسند در بین محصولات باغی محسوب می‌ شود. استفاده از کودهای مناسب نقش کلیدی برای به دست آوردن محصولی خوب و دستیابی به عملکرد مطلوب در درخت خرمالو دارد. تغذیه اصولی نه‌ تنها رشد درخت را بهبود می ‌بخشد، بلکه در کیفیت و کمیت میوه نیز تاثیرگذار است. در این مقاله به بررسی بهترین نوع کود و روش‌ های استفاده از آنها جهت افزایش عملکرد و تولید محصول باکیفیت درختان خرمالو می ‌پردازیم.

اهمیت تغذیه کودی در درخت خرمالو

تغذیه و کوددهی صحیح درخت خرمالو نقش مهمی در افزایش کمیت و کیفیت میوه‌ دهی دارد. خاک‌ باغ ها به خودی خود دارای یک سری از عناصر تغذیه ای برای گیاهان هستند؛ اما اغلب فاقد عناصر ضروری به میزان کافی هستند. با گذشت زمان نیز حجم مواد غذایی خاک کاهش می ‌یابد. کوددهی اصولی، تمامی کمبودهای عنصری خاک را جبران می کند. همچنین از بروز کمبود عناصر یا علائمی مانند زردی برگ ‌ها، ریزش گل و میوه و کاهش رشد درخت جلوگیری می ‌کند. علاوه بر این، تغذیه و کوددهی متعادل موجب افزایش مقاومت درخت در برابر تنش ‌های محیطی مانند خشکی، آفات و بیماری‌ ها می ‌شود که در نهایت به تولید اقتصادی بیشتر منجر می شود.

عناصر تغذیه‌ ای ضروری برای درخت خرمالو

درخت خرمالو برای رشد مطلوب و تولید میوه‌ های باکیفیت و خوش طعم به دو دسته عناصر غذایی پرمصرف یا ماکرو و کم ‌مصرف یا میکرو نیاز دارد. عناصری مانند نیتروژن (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) از عناصر مهم در تقویت این درخت هستند. این عناصر نقش اصلی را در رشد رویشی، توسعه ریشه، گلدهی و میوه‌ دهی دارند. نیتروژن سبب رشد شاخ و برگ ‌شده و به عنوان محرک رشد رویشی، در افزایش سطح فتوسنتزی موثر است. این موضوع به طور غیرمستقیم بر ذخیره ‌سازی مواد قندی در میوه ‌ها اثر می ‌گذارد.

فسفر در تشکیل گل و میوه موثر است. این عنصر در توسعه ریشه و تبدیل گل به میوه نقش حیاتی دارد. کمبود فسفر سبب کاهش تعداد میوه و تاخیر در رسیدن می‌ شود.

 پتاسیم نیز با تنظیم فشار اسمزی و بهبود انتقال مواد قندی، در کیفیت میوه، افزایش قندها و مقاومت به تنش‌ های محیطی اثرگذار است. این عنصر موجب افزایش اندازه، شیرینی و یکنواختی و رسیدن میوه ‌های خرمالو می ‌شود. علاوه بر این، عناصری مانند کلسیم (Ca) و منیزیم (Mg) نیز برای دیواره سلولی، تشکیل کلروفیل و فرآیندهای فتوسنتزی مهم هستند. این عناصر در جلوگیری از ترک خوردگی میوه و حفظ سلامت برگ‌ ها موثرند.

ترکیبی از کودهای آلی همچون کود حیوانی یا کمپوست و کودهای شیمیایی حاوی نیتروژن، فسفر، پتاسیم و عناصر کم‌ مصرف می ‌توانند در تامین نیازهای تغذیه‌ ای درخت خرمالو کمک کنند.

عناصر کم‌ مصرف و نقش آن ‌ها در تغذیه درخت خرمالو

عناصر کم ‌مصرف همانطور که از اسمش پیداست نسبت به سایر عناصر دیگر به میزان کمتری مورد نیاز است. اما کمبود آن ‌ها می ‌تواند مشکلاتی را برای باغداران خرمالو ایجاد کند. عناصری مانند آهن (Fe)، روی (Zn)، منگنز (Mn)، مس (Cu) و بور (B) از مهم‌ ترین عناصر میکرو برای درخت خرمالو محسوب می ‌شوند. عنصر آهن در تشکیل کلروفیل و جلوگیری از زردی برگ ‌ها موثر است و در بهبود فتوسنتز نقش دارد. این عنصر تامین انرژی لازم برای رشد میوه را تضمین می ‌کند.

عنصر روی در گرده ‌افشانی، تولید هورمون‌ های رشد و تشکیل میوه نقش دارد. کمبود روی باعث ریزش گل و میوه ‌های جوان می ‌شود. عنصر بور نیز در انتقال قندها، تقسیم سلولی و تشکیل میوه و کیفیت ظاهری میوه اهمیت ویژه ‌ای دارد. بور در انتقال کربوهیدرات‌ ها به میوه نقش دارد و کمبود آن باعث بدشکلی میوه و کاهش کیفیت و بازارپسندی آن می ‌شود. به طور کلی کمبود این عناصر می‌ تواند منجر به کاهش عملکرد، ریزش گل و میوه و اختلال در رسیدن میوه‌ ها شود.

تعادل عناصر غذایی و مدیریت کوددهی

جهت دستیابی به بهترین کیفیت و عملکرد میوه، باید تعادل مناسبی در مصرف کود و بین عناصر غذایی برقرار شود. مصرف بیش از حد کود مانند کود حاوی نیتروژن می ‌تواند سبب رشد بیش از حد شاخ و برگ و کاهش میوه ‌دهی شود و درخت از مرحله میوه دهی فاصله بگیرد؛ در حالی که کمبود پتاسیم ممکن است منجر به تولید میوه‌ های ریز و کم‌ شیرینی گردد. استفاده از کودهای کامل همچون کود NPK همراه با عناصر کم‌ مصرف و همچنین کودهای آلی مانند کمپوست می‌ تواند نیازهای درخت خرمالو را به طور متعادل تامین کند.

کودهای ماکرو برای میوه خرمالو

تامین نیازهای اصلی درخت خرمالو با استفاده از کودهای NPK یا ان پی کا با فرمول‌ هایی مانند 20-20-20 و 10-52-10 در مرحله رشد رویشی، کود 30-5-15 و کود 36-12-12 در مرحله میوه ‌دهی ضروری است. همچنین، استفاده از سولفات پتاسیم و سیلیکات پتاسیم برای جلوگیری از کوچک ماندن و آفتاب سوختگی میوه موثر است. این کودها می توانند به شدت بر روی کیفیت و طعم میوه موثر باشند.

کودهای میکرو و محرک ‌های رشد برای درخت خرمالو

تامین عناصر کم ‌مصرف از طریق کودهای کلاته مانند Fe-EDTA، Zn-EDTA و Mn-EDTA به دلیل پایداری بالا و جذب بهتر، جهت پیشگیری و جلوگیری از کمبودهای تغذیه ‌ای در خاک‌ های فقیر ضروری است. کودهای حاوی بور مانند بیوکسی بر و ماکسیفوس بور برای بهبود گرده ‌افشانی و تشکیل میوه مفید هستند. کودهای کلسیمی مانند نیترات کلسیم و آکتیماکس کلسیم نیز برای جلوگیری از عوارضی مانند لکه‌ های پوستی و نرمی میوه توصیه می ‌شوند.

همچنین، استفاده از جلبک‌ های دریایی مانند آلگامین و سی کلپ و آمینواسیدهایی مانند آمینو فول و نوافول به عنوان محرک ‌های رشد طبیعی می ‌تواند مقاومت به تنش‌ ها و یکنواختی رسیدن میوه‌ ها را بهبود بخشد. کودهایی نظیر هیومیک اسید نیز در اصلاح بافت خاک و جذب بهتر عناصر به خصوص عناصری که در خاک هستند موثر است و می تواند کمک به رشد ریشه و رشد موثر در گیاه کند.

نکات کلیدی در کوددهی درخت خرمالو

• کودهای نیتروژنه بهتر است در اوایل فصل رشد یعنی اسفند یا فروردین برای تحریک رشد رویشی استفاده کنید. توجه نمایید که از مصرف دیرهنگام آن خودداری کنید تا از تاخیر در رسیدن میوه ها جلوگیری شود.
• کودهای فسفره و پتاسه را به ترتیب قبل از گلدهی و در مرحله پر شدن میوه استفاده کنید تا کیفیت و اندازه میوه ها بهبود یابد.
• عناصر کم مصرف مانند آهن، روی، بور بهتر است 2-3 هفته قبل از گلدهی و در مرحله تشکیل میوه به صورت محلولپاشی استفاده شوند.
• کودهای آلی مانند کمپوست، کود دامی باید در اواخر زمستان به خاک اضافه و با لایه سطحی خاک مخلوط شوند.
• کودهای شیمیایی گرانول را در ناحیه یک سوم سایه انداز درخت و به صورت چالکود با عمق 15-20 سانتیمتری (بسته به سن درخت) مصرف کنید تا درخت در بهار تقویت شود و در بهبود گلدهی موثر باشد.

جمع بندی

تغذیه صحیح درخت خرمالو با استفاده از ترکیب مناسب کودهای آلی و شیمیایی NPK متعادل، سولفات پتاسیم و عناصر کم ‌مصرف آهن، روی، بور کلاته نقش اساسی در افزایش عملکرد و کیفیت میوه دارد. زمان‌ بندی دقیق و برنامه کوددهی از جمله روش های صحیح و کاربردی است که با استفاده از آن ها می‌ توان به حداکثر باردهی، بهبود ویژگی‌ های کیفی میوه و پایداری در تولید دست یافت.