اقدامات باغداری در بهمن ماه، فرصتی طلایی است که به طور مستقیم بر سلامت درختان، مقاومت آن‌ها در برابر آفات و مهم‌تر از همه، میزان و کیفیت باردهی در فصل رشد آتی تأثیر می‌گذارد. یک باغدار آگاه می‌داند که تعلل در انجام این وظایف کلیدی می‌تواند به از دست رفتن پتانسیل باردهی سالانه و افزایش آسیب‌پذیری درختان منجر شود. در این مقاله جامع، به تمامی جزئیات تخصصی و ضروری اقدامات باغداری در بهمن ماه خواهد پرداخت تا باغ شما با حداکثر آمادگی وارد بهار شود.

اهمیت اقدامات باغداری بهمن ماه در چرخه رشد درختان

بهمن ماه، که درختان در عمیق‌ترین دوره خواب زمستانه خود قرار دارند، بهترین زمان برای اعمال شوک‌های درمانی، اصلاح ساختار فیزیکی و تغذیه عمیق است. این اقدامات، به دلیل عدم وجود برگ و فعالیت‌های متابولیکی شدید، با کمترین میزان تنش به درختان تحمیل می‌شود و اثربخشی آن‌ها به حداکثر می‌رسد.

 اقدامات اصلی باغداری در بهمن ماه

• اصلاح ساختار (هرس)
• تغذیه و تقویت (چالکود و فروت ست)
• و محافظت و کنترل (سم‌پاشی و یخ‌آب)

رعایت دقیق زمان‌بندی و روش اجرای این اقدامات، کلید موفقیت در باغداری مدرن است.

هرس خشک زمستانه در بهمن ماه 

هرس زمستانه ، مهم‌ترین و تخصصی‌ترین اقدام در بهمن ماه است که مستقیماً بر شکل‌دهی، تهویه و میزان دریافت نور توسط درخت تأثیر می‌گذارد. هدف از هرس خشک در این زمان، حذف بافت‌های زائد و بیمار برای هدایت انرژی درخت به سمت جوانه‌های باردهی قوی‌تر است.

نکات کلیدی هرس در بهمن ماه

هرس کردن درختان در بهمن ماه که معمولاً پس از گذراندن بخش عمده‌ای از سرمای شدید انجام می‌شود، باید با دقت بالا و رعایت اصول بهداشتی صورت گیرد. ابزارهای هرس باید تیز و ضدعفونی شده باشند تا از انتقال عوامل بیماری‌زا جلوگیری شود.

حذف شاخه‌های مرده، بیمار و آسیب‌دیده

اولین قدم در هرس، حذف کامل تمامی شاخه‌هایی است که علائم بیماری، شکستگی یا خشکیدگی دارند. این شاخه‌ها نه تنها باردهی ندارند، بلکه می‌توانند پناهگاه امنی برای آفات و عوامل قارچی باشند که در طول زمستان در آنجا پنهان شده‌اند. حذف به موقع این شاخه‌ها، چرخه زندگی آفات را مختل می‌کند.

تنک کردن و اصلاح ساختار درخت

هرس خشک به منظور باز کردن تاج درخت و اجازه دادن به نفوذ نور و هوا به تمامی قسمت‌ها انجام می‌شود. شاخه‌های بدون باردهی (نرک) که به صورت عمودی رشد کرده‌اند یا شاخه‌هایی که به صورت متقاطع رشد کرده و با شاخه‌های اصلی تداخل ایجاد کرده‌اند، باید حذف شوند. این کار به درخت کمک می‌کند تا به جای تولید شاخ و برگ غیرمولد، انرژی خود را صرف جوانه‌زنی گل و میوه کند. شاخه‌هایی که به سمت مرکز درخت رشد کرده‌اند یا بیش از حد پایین آمده‌اند، معمولاً سایه ایجاد می‌کنند و مانع رشد شاخه‌های بارده پایین‌تر می‌شوند. با حذف این شاخه‌ها، ساختار اسکلتی درخت تقویت شده و توزیع مواد غذایی در شاخه‌های اصلی بهبود می‌یابد.

چالکود و کوددهی در بهمن ماه

یکی از مهم‌ترین اقدامات باغداری در بهمن ماه، تغذیه عمیق درختان از روش چالکود است. درختان در طول زمستان به مواد غذایی نیاز ندارند، اما این مواد باید در دسترس ریشه‌ها قرار گیرند تا بلافاصله پس از بیدار شدن از خواب زمستانه در بهار، جذب شوند.

ضرورت چالکود در بهمن ماه

چالکود به معنای حفر گودال‌هایی در اطراف تنه درخت (در محدوده سایه‌انداز و نه نزدیک تنه) و پر کردن آن‌ها با مواد آلی و کودهای مورد نیاز است. انجام این کار در بهمن ماه مزایای زیر را دارد:

• تجزیه تدریجی: کود دامی پوسیده و مواد آلی نیاز به زمان دارند تا تجزیه شده و به فرم قابل جذب برای ریشه‌ها تبدیل شوند. بهمن ماه این زمان را فراهم می‌کند.
• جلوگیری از آبشویی: در زمستان و اوایل بهار، با بارش‌های فراوان، کوددهی سطحی منجر به آبشویی و هدر رفت مواد مغذی می‌شود. چالکود این مواد را در عمق و نزدیکی ریشه‌های فعال تثبیت می‌کند.

روش صحیح اجرای چالکود در بهمن ماه

برای اجرای صحیح چالکود، گودال‌هایی به عمق و عرض مناسب در انتهای سایه‌انداز درخت برای درختان بالغ حفر می‌شود. این منطقه محل تجمع ریشه‌های جوان و فعال (ریشه‌های مویین) است.

ترکیب پیشنهادی برای پر کردن چالکود شامل موارد زیر است:

• کود دامی پوسیده: منبع اصلی مواد آلی، بهبود ساختار خاک و افزایش ظرفیت نگهداری آب. تأکید ما بر پوسیدگی کامل برای جلوگیری از انتقال بذر علف هرز و آفات در روند فراوری کود­های دامی می­باشد.
• کودهای شیمیایی آهسته‌رهش: مانند هیومیک اسید گرانوله و سولفات پتاسیم و کود های NPK این عناصر برای گل‌دهی و مقاومت درخت در برابر تنش‌ها حیاتی هستند.
• گوگرد کشاورزی: برای اصلاح pH خاک‌های قلیایی ایران.

پس از پر کردن گودال، باید آن را با خاک سطحی پوشاند تا مواد مغذی حفظ شوند.

محلول‌پاشی فروت ست در بهمن ماه

اگرچه بهمن ماه دوره خواب درخت است، اما برای برخی درختان زودگل مانند بادام و زردآلو یا برای تقویت جوانه‌های گل در تمامی درختان، محلول‌پاشی با فروت ست بسیار مؤثر است.

اهمیت محلولپاشی فروت ست در بهمن ماه

محلول‌پاشی فروت ست در این زمان با هدف ذخیره‌سازی این مواد مغذی در جوانه‌های گل انجام می‌شود. این عناصر در مراحل اولیه رشد بهار که ز که ریشه‌ها هنوز به طور کامل فعال نیستند و خاک سرد است، برای تقسیم سلولی و تشکیل میوه حیاتی هستند. تقویت جوانه‌ها با فروت ست، مقاومت آن‌ها را در برابر سرمای ناگهانی بهاره افزایش داده و به طور چشمگیری افزایش قدرت باردهی در فصل آینده را تضمین می‌کند.

کنترل آفات و بیماری‌ها در بهمن ماه

بهمن ماه، بهترین زمان برای کنترل آفات زمستان‌گذرانی است که در شکاف‌های پوست درخت یا زیر خاک پنهان شده‌اند. این مرحله شامل دو اقدام حفاظتی مهم، یخ‌آب زمستانه و سم‌پاشی زمستانه است.

یخ‌آب زمستانه

یخ‌آب زمستانه یک روش سنتی و بسیار مؤثر در باغداری است، به‌ویژه در مناطقی که زمستان‌های سردی دارند. این اقدام شامل آبیاری سنگین باغ در یک دوره سرد است که انتظار می‌رود دمای هوا به زیر صفر درجه سانتی‌گراد برسد.

 مکانیسم عمل یخ‌آب

آبیاری سنگین باعث می‌شود لایه‌های بالایی خاک کاملاً اشباع شوند. با کاهش دما، این لایه‌های مرطوب یخ می‌زنند. یخ‌زدگی باعث از بین رفتن فیزیکی و خفگی بسیاری از آفات و لاروهایی می‌شود که در عمق کم خاک (مانند شفیره‌های برخی حشرات، کنه‌ها و نماتدها) زمستان‌گذرانی می‌کنند. یخ‌آب همچنین می‌تواند تا حدودی به تأمین رطوبت مورد نیاز درختان در طول دوره خشکی زمستان کمک کند.

سم‌پاشی زمستانه

سم‌پاشی زمستانه، آخرین خط دفاعی قبل از شروع جوانه‌زنی است. از آنجایی که درخت برگ ندارد، می‌توان از سمومی با غلظت بالاتر و تأثیر قوی‌تر استفاده کرد بدون اینکه خطر گیاه‌سوزی وجود داشته باشد.

ترکیبات مورد استفاده در سمپاشی بهمن ماه

• روغن ولک : این روغن‌ها با پوشاندن سطح شاخه‌ها و جوانه‌ها، تخم‌ها و لاروهای حشرات (مانند شپشک‌ها، کنه‌ها و شته‌ها) را خفه می‌کنند. روغن ولک باید با آب مخلوط شده و تمامی سطوح چوبی درخت را بپوشاند.
• ترکیبات مسی: قارچ‌کش‌های مسی قوی مانند بردوفیکس و اکسی کلرور مس برای کنترل بیماری‌های قارچی و باکتریایی مانند لکه‌برگی، شانکرها و پیچیدگی برگ هلو  حیاتی هستند. سم‌پاشی با ترکیبات مسی باید پس از هرس و قبل از تورم جوانه‌ها انجام شود.

نکته: سم‌پاشی باید در یک روز آفتابی و بدون باد که احتمال بارش وجود ندارد، انجام شود تا سم فرصت کافی برای خشک شدن و اثربخشی داشته باشد.

آماده‌سازی فیزیکی خاک و تنه درختان در بهمن ماه

سلامت خاک و محافظت از تنه درخت در برابر عوامل محیطی، مکمل اقدامات تغذیه‌ای و حفاظتی است.

آماده‌سازی خاک در بهمن ماه شامل بیل‌زنی یا شخم سطحی  در اطراف درختان است. این کار چندین هدف مهم را دنبال می‌کند:

• تهویه:  بافت خاک باز شده و تبادل اکسیژن و دی‌اکسید کربن در ناحیه ریشه بهبود می‌یابد. این امر به تنفس بهتر ریشه‌ها کمک می‌کند.
• مخلوط کردن کودها: کود دامی که در چالکود یا به صورت سطحی پخش شده، با خاک سطحی مخلوط می‌شود و دسترسی ریشه‌ها به آن تسهیل می‌گردد.
• کنترل علف‌های هرز: شخم سطحی می‌تواند بذرها و ریشه‌های علف‌های هرز زمستانه را از بین ببرد.

توجه داشته باشید که شخم نباید عمیق باشد تا به ریشه‌های فعال درخت آسیب نرسد.

رنگ‌آمیزی تنه درختان

رنگ‌آمیزی تنه درختان، به‌ویژه درختان جوان یا حساس، یک اقدام حفاظتی مهم در بهمن ماه است.

• جلوگیری از آفتاب‌سوختگی: در روزهای سرد و آفتابی زمستان، تنه درختان می‌تواند در اثر اختلاف دمای شدید بین سمت رو به خورشید و سمت سایه  دچار ترک‌خوردگی به ویژه در ناحیه یقه می­شود. این ترک‌ها دروازه‌ای برای ورود آفات و بیماری‌ها هستند. رنگ سفید نور خورشید را منعکس کرده و دمای تنه را ثابت نگه می‌دارد.
• دفع آفات: برخی از ترکیبات موجود در محلول رنگ‌آمیزی مانند ترکیبات مسی یا سموم مجاز می‌توانند از پناه گرفتن حشرات در پوست درخت جلوگیری کنند.

جمع‌آوری و تخلیه سیستم‌های آبیاری در بهمن ماه

جمع‌آوری سیستم آبیاری شامل تخلیه کامل آب از لوله‌های اصلی، فرعی، قطره‌چکان‌ها و پمپ‌ها است. آبی که در این سیستم‌ها باقی بماند، با یخ زدن، منبسط شده و باعث ترکیدن لوله‌ها و شیرآلات می‌شود.

• لوله‌های قطره‌ای و تجهیزات حساس باید جمع‌آوری و در انبار نگهداری شوند.
• شیرآلات و اتصالات پلاستیکی که در زمین باقی می‌مانند، باید کاملاً تخلیه شده و در صورت امکان با عایق پوشانده شوند تا از آسیب‌های ناشی از یخ‌زدگی و ترکیدگی جلوگیری شود.

این اقدام نه تنها هزینه‌های تعمیر و تعویض را کاهش می‌دهد، بلکه تضمین می‌کند که سیستم آبیاری در ابتدای فصل رشد بهار آماده به کار خواهد بود.

نکات تکمیلی و مدیریتی در بهمن ماه

علاوه بر اقدامات اصلی فوق، چند نکته مدیریتی دیگر نیز وجود دارد که در بهمن ماه باید مد نظر قرار گیرند.

پایش مستمر آفات و بیماری‌ها

در طول هرس و بیل‌زنی، باغدار باید هوشیار باشد و به دنبال نشانه‌های اولیه آفات زمستان‌گذران مانند تخم شته‌ها، توده‌های کرکی شپشک‌ها یا علائم شانکر روی تنه باشد. شناسایی زودهنگام این مشکلات، اثربخشی سم‌پاشی زمستانه را افزایش می‌دهد.

مدیریت پوشش گیاهی زیر درختان

اگر در باغ از پوشش گیاهی یا مالچ استفاده شده است، باید وضعیت آن بررسی شود. مالچ باید کمی دورتر از تنه درخت (یقه) باشد تا از تجمع رطوبت و بیماری‌های قارچی در آن ناحیه جلوگیری شود. همچنین، در صورت لزوم، مالچ‌های فرسوده باید با مواد تازه جایگزین شوند تا محافظت حرارتی ریشه‌ها حفظ گردد.

آماده‌سازی نهال‌ها و پیوند

بهمن ماه، زمان مناسبی برای آماده‌سازی نهال‌های جدید جهت کاشت در اسفند یا اوایل فروردین است. همچنین، اگر قصد پیوند زدن درختان را دارید، جمع‌آوری پیوندک‌ها در دوره خواب زمستانه (بهمن) و نگهداری آن‌ها در شرایط سرد و مرطوب ضروری است.

نتیجه‌گیری

انجام صحیح و به موقع اقدامات اصلی باغداری در بهمن ماه  شامل هرس خشک برای بهبود ساختار، چالکود برای تغذیه عمیق، یخ‌آب زمستانه و سم‌پاشی زمستانه برای کنترل آفات، و محلول‌پاشی فروت ست برای تضمین جوانه‌زنی قوی ، نه تنها سلامت درختان شما را در برابر بیماری‌ها و تنش‌های محیطی بیمه می‌کند، بلکه مستقیماً به افزایش قدرت باردهی و کیفیت محصول در فصل آینده منجر خواهد شد. باغداری موفق، یک فرآیند مستمر است و سرمایه‌گذاری در بهمن ماه، بهترین بازدهی را در برداشت تابستان و پاییز به شما ارائه خواهد داد. با اجرای این نقشه راه جامع، باغ شما آماده ورود قدرتمند به دوره رشد بهاری خواهد بود.

با ما همراه باشید

با ارائه برترین مقالات و مطالب روز کشاورزی توسط کارشناسان فنی

برای مشاوره آنلاین کلیک کنید

  **اگری راز ، راز رویش ها**