سیر و پیاز از جمله مهم‌ترین محصولات زراعی در سراسر جهان هستند که به دلیل مصارف غذایی و دارویی، جایگاه ویژه‌ای در کشاورزی دارند. با این حال، تولید پایدار و اقتصادی این محصولات با چالش‌های متعددی روبروست. آفات و بیماری های مهم سیر و پیاز از جمله مهم‌ترین عوامل محدودکننده تولید این محصول هستند. پیاز در طول دوره رشد خود، از مرحله بذر تا برداشت، در معرض بیماری‌ها و آفات مختلفی قرار می‌گیرد که می‌توانند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر کمیت و کیفیت محصول نهایی تأثیر بگذارند. در صورت عدم مدیریت و کنترل به‌موقع، این آسیب‌ها می‌توانند به خسارات اقتصادی سنگین و حتی نابودی کامل مزرعه منجر شوند.

سموم قارچ کش مناسب آفات و بیماری های سیر و پیاز:

سفیدک داخلی، بیماری قارچی پیاز

سفیدک داخلی یا سفیدک کرکی (Downy Mildew) که توسط قارچ Peronospora destructor ایجاد می‌شود، یکی از مخرب‌ترین بیماری‌های قارچی در مزارع سیر و پیاز، به‌ویژه در مناطق با رطوبت بالا و دمای خنک است. این بیماری می‌تواند در مدت زمان کوتاهی گسترش یافته و خسارت جبران‌ناپذیری به محصول وارد کند. عامل بیماری‌زا در بقایای گیاهی آلوده یا پیازهای بذری (سوخک‌ها) زمستان‌گذرانی می‌کند و در شرایط مساعد محیطی، یعنی دمای بین ۱۰ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد و وجود رطوبت اشباع (شبنم یا بارندگی) برای حداقل چند ساعت، اسپورهای خود را آزاد کرده و گیاهان سالم را آلوده می‌سازد. باد و قطرات باران نقش اصلی را در جابجایی اسپورها و انتشار بیماری در سطح مزرعه ایفا می‌کنند.

علائم اولیه بیماری معمولاً روی برگ‌های مسن‌تر ظاهر می‌شوند و به‌تدریج به برگ‌های جوان‌تر گسترش می‌یابند. از علائم سفیدک داخلی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ظهور لکه‌های زرد روشن، کشیده و بیضی‌شکل روی برگ‌ها که در ابتدا ممکن است با کمبودهای تغذیه‌ای اشتباه گرفته شوند. با پیشرفت بیماری و در شرایط رطوبت بالا، به‌ویژه در صبح زود، یک بافت خاکستری یا بنفش‌رنگ مخملی (شامل اسپورهای قارچ) روی سطح این لکه‌ها ایجاد می‌شود. این لکه‌ها به‌مرور زمان بزرگ شده و باعث می‌شوند برگ‌ها از نوک شروع به زرد و خشک شدن کنند و در نهایت کل بوته ظاهری ضعیف و پژمرده به خود بگیرد. این آسیب فتوسنتز را مختل کرده و منجر به کاهش شدید اندازه و کیفیت پیازها می‌شود.

پیشگیری و کنترل سفیدک داخلی در پیاز

مدیریت سفیدک داخلی نیازمند یک رویکرد یکپارچه است. اولین قدم، رعایت اصول پیشگیرانه زراعی است. استفاده از ارقام مقاوم، رعایت تناوب زراعی با گیاهان غیرمیزبان برای حداقل ۳ تا ۴ سال، کاهش تراکم کشت برای افزایش جریان هوا و تسریع در خشک شدن برگ‌ها، و تنظیم دور آبیاری به‌گونه‌ای که از ماندگاری رطوبت طولانی‌مدت روی برگ‌ها جلوگیری شود (ترجیحاً آبیاری در ساعات اولیه روز)، از جمله اقدامات کلیدی هستند. همچنین، حذف علف‌های هرز و بقایای گیاهی آلوده از مزرعه پس از برداشت، به کاهش منبع آلودگی برای فصل کشت بعدی کمک می‌کند.

در صورت مشاهده اولین علائم بیماری یا در مناطقی با سابقه آلودگی، استفاده از سم قارچ کش پیاز ضروری است. سم‌پاشی باید به‌صورت پیشگیرانه و بر اساس پیش‌بینی‌های هواشناسی (قبل از وقوع بارندگی) انجام شود. قارچ‌کش‌های سیستمیک و تماسی متعددی برای کنترل این بیماری مؤثر هستند.

بیماری ریشه سرخی یا ریشه صورتی در پیاز

بیماری ریشه سرخی ، ناشی از قارچ خاک‌زی Phoma terrestris، یکی دیگر از بیماری‌های مهم اقتصادی در تولید پیاز و سیر است. این قارچ قادر است برای سال‌های متمادی در خاک زنده بماند و طیف وسیعی از گیاهان دیگر مانند گوجه‌فرنگی، ذرت و غلات را نیز آلوده کند. آلودگی معمولاً از طریق ریشه‌های جوان اتفاق می‌افتد و در خاک‌های گرم (دمای ۲۴ تا ۲۸ درجه سانتی‌گراد) و فشرده که از نظر مواد غذایی ضعیف هستند، شدت بیشتری دارد. تنش‌های محیطی مانند خشکی، شوری و حمله سایر آفات و بیماری‌ها، گیاه را نسبت به این بیماری حساس‌تر می‌کند.

علائم بیماریبیماری ریشه سرخی

عمدتاً در سیستم ریشه‌ای گیاه متمرکز است. ریشه‌های آلوده در ابتدا به رنگ صورتی روشن درآمده و به‌تدریج به رنگ قرمز تیره و در نهایت بنفش یا قهوه‌ای تغییر رنگ می‌دهند. این ریشه‌ها شکننده شده و در نهایت از بین می‌روند. گیاه برای جبران، ریشه‌های جدیدی تولید می‌کند که آن‌ها نیز آلوده می‌شوند. این چرخه معیوب باعث تضعیف شدید سیستم ریشه‌ای و کاهش جذب آب و مواد غذایی می‌شود. در نتیجه، علائم ثانویه در اندام‌های هوایی ظاهر می‌شود که شامل کاهش رشد گیاهان آلوده، زرد شدن برگ اولیه، کاهش تعداد برگ‌ها و کاهش محسوس قطر پیاز در گیاهان آلوده است. این علائم ممکن است با علائم ناشی از کمبود مواد غذایی یا تنش خشکی اشتباه گرفته شوند.

پیشگیری و کنترل ریشه سرخی

برای پیشگیری از بیماری ریشه‌ سرخی در پیاز، به‌کارگیری روش‌های مدیریتی مناسب ضروری است. از آنجایی که عامل بیماری خاک‌زی است و ریشه‌کن کردن آن دشوار است، تمرکز اصلی باید بر پیشگیری باشد. ضدعفونی خاک با استفاده از روش‌های تدخینی یا آفتاب‌دهی (سولاریزاسیون) در مناطق با آلودگی شدید می‌تواند مؤثر باشد. رعایت تناوب زراعی طولانی‌مدت (۵ تا ۷ سال) با گیاهان غیرمیزبان مانند حبوبات، به کاهش جمعیت قارچ در خاک کمک می‌کند. مهم‌تر از همه، استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل به ریشه سرخی، مؤثرترین راهکار مدیریتی است. بهبود ساختار خاک، مدیریت صحیح تغذیه برای تقویت گیاه و افزایش فاصله بین آبیاری‌ها برای جلوگیری از اشباع ماندن خاک نیز در کاهش شدت بیماری نقش دارند.

در صورت شیوع بیماری ریشه‌سرخی، استفاده از سموم قارچ‌کش می‌تواند به کاهش شدت آلودگی و محافظت از ریشه‌های جدید کمک کند. این سموم معمولاً به‌صورت تزریق در سیستم آبیاری یا آغشته کردن ریشه نشاها قبل از کاشت استفاده می‌شوند. از سموم مؤثر می‌توان به اینوور، تیوفانات متیل که یک قارچ‌کش سیستمیک است، ایپردیون کاربندازیم، مانکوزب و کلروتالونیل اشاره کرد. استفاده از این ترکیبات باید با مقدار مصرف توصیه شده و تحت نظر کارشناسان گیاه‌پزشکی صورت گیرد تا از آسیب به گیاه و محیط زیست جلوگیری شود.

زنگ پیاز، علت زرد شدن برگ پیاز

زنگ پیاز (Onion Rust) یکی از مهم‌ترین آفات و بیماری‎های پیاز است که توسط قارچ‌هایی از جنس Puccinia، به‌ویژه Puccinia allii، ایجاد می‌شود. این بیماری در مناطقی که دارای آب‌وهوای خنک و مرطوب هستند، به شدت گسترش می‌یابد و می‌تواند باعث کاهش قابل توجه رشد و عملکرد گیاه شود. اسپورهای قارچ توسط باد به فواصل طولانی منتقل شده و در صورت وجود رطوبت کافی روی سطح برگ، جوانه زده و گیاه را آلوده می‌کنند. چرخه بیماری می‌تواند در طول فصل رشد چندین بار تکرار شود و بقایای گیاهی آلوده و پیازهای وحشی به‌عنوان میزبان زمستان‌گذران عمل می‌کنند.

نشانه‌های رایج زنگ پیاز کاملاً مشخص هستند و به‌راحتی قابل تشخیص‌اند. اولین علائم به‌صورت جوش‌ها یا pustuleهای کوچک، برجسته و بیضی‌شکل با رنگ زرد روشن تا نارنجی در امتداد برگ‌ها و ساقه گل‌دهنده ظاهر می‌شوند. این جوش‌ها در واقع توده‌های اسپور قارچ هستند. با پیشرفت بیماری، این جوش‌ها پاره شده و توده‌ای پودری از اسپورهای نارنجی‌رنگ آزاد می‌کنند. در مراحل پیشرفته‌تر، جوش‌های سیاه‌رنگی نیز تشکیل می‌شوند که اسپورهای مقاوم زمستان‌گذران قارچ هستند. برگ‌های شدیداً آلوده رشدشان متوقف شده، زرد می‌شوند و در نهایت دچار مرگ و ریزش می‌گردند. این کاهش سطح برگ، ظرفیت فتوسنتز گیاه را به شدت کاهش داده و منجر به تولید پیازهای کوچک و بی‌کیفیت می‌شود.

پیشگیری و کنترل زنگ پیاز

برای پیشگیری و کنترل، آفات و بیماری های پیاز مانند زنگ، اقدامات مدیریتی زراعی در اولویت قرار دارند. اطمینان از زهکشی مناسب خاک برای جلوگیری از ماندابی و کاهش رطوبت محیطی بسیار مهم است. رعایت تناوب زراعی با محصولاتی غیر از خانواده پیاز (شامل سیر، تره، پیازچه، موسیر و تره‌فرنگی) برای حداقل دو تا سه سال، به قطع چرخه زندگی قارچ کمک می‌کند. حفظ فاصله مناسب بین بوته‌ها در زمان کشت و افزایش فاصله کشت در مناطق آلوده، تهویه هوا را بهبود بخشیده و از تجمع رطوبت روی برگ‌ها می‌کاهد. همچنین، کنترل علف‌های هرز، به‌ویژه آن‌هایی که از خانواده پیاز هستند، ضروری است، زیرا می‌توانند به‌عنوان میزبان جایگزین برای قارچ عمل کنند.

تریپس پیاز، شایع ترین آفات پیاز

تریپس پیاز یکی از فراگیرترین و خسارت‌زاترین آفات در مزارع سیر و پیاز در سراسر جهان محسوب می‌شود. این حشره کوچک و بالدار با تغذیه از شیره گیاهی، آسیب مستقیم به گیاه وارد کرده و همچنین با انتقال ویروس‌های خطرناک مانند ویروس لکه پژمردگی گوجه‌فرنگی ، خسارت غیرمستقیم نیز ایجاد می‌کند. جمعیت تریپس در شرایط آب‌وهوایی گرم و خشک به‌سرعت افزایش می‌یابد و به دلیل اندازه کوچک و توانایی پنهان شدن در غلاف برگ‌ها، کنترل آن بسیار دشوار است. چرخه زندگی کوتاه و نرخ زادآوری بالا باعث می‌شود که این آفت به‌سرعت نسبت به حشره‌کش‌ها مقاومت پیدا کند.

علائم خسارت آفات تریپس پیاز

علائم خسارت ناشی از آفات تریپس پیاز کاملاً مشخص است. این آفت با قطعات دهانی زننده-مکنده خود، سلول‌های اپیدرمی برگ را سوراخ کرده و محتویات آن را می‌مکد. این عمل باعث ایجاد لکه‌ها یا نقاط کوچک، نامنظم و سفیدرنگ نقره‌ای روی سطح برگ می‌شود. با افزایش جمعیت آفت، این لکه‌ها به هم پیوسته و کل برگ ظاهری سفید یا نقره‌ای پیدا می‌کند که در نهایت منجر به کاهش فتوسنتز، پیچیدگی و بدشکلی در نوک برگ‌ها، و توقف رشد بوته‌ها می‌شود. گیاهان آلوده ضعیف شده و پیازهای تولیدی کوچک و نامرغوب خواهند بود.

روش‌های پیشگیری و کنترل تریپس پیاز

مدیریت تریپس نیازمند یک برنامه جامع و تلفیقی است. از روش‌های پیشگیرانه می‌توان به حذف بقایای گیاهی و علف‌های هرز میزبان در اطراف مزرعه، استفاده از آبیاری بارانی برای شستشوی فیزیکی آفت از روی برگ‌ها و کاهش جمعیت آن، و همچنین استفاده از مالچ‌های بازتابنده نور (مانند مالچ نقره‌ای) که باعث سردرگمی حشرات پروازی می‌شود، اشاره کرد. پایش منظم مزرعه با استفاده از کارت‌های چسبنده آبی برای تشخیص زودهنگام آفت بسیار مهم است.

در صورت بالا بودن جمعیت، کنترل شیمیایی با استفاده از آفت کش پیاز مناسب، اجتناب‌ناپذیر است. با توجه به مقاومت بالای این آفت، تناوب در استفاده از حشره‌کش‌ها با مکانیسم‌های اثر متفاوت الزامی است. بهترین سم برای تریپس پیاز شامل ترکیبات مؤثری مانند افوریا (ترکیبی از تیومتوکسام و لامبداسای هالوترین)، استینگر، موونتو (اسپیروتترامات) با خاصیت سیستمیک دوطرفه، دی کلروس، پروتئوس و آکتارا (تیومتوکسام) می‌باشد. سم‌پاشی باید در ساعات خنک روز انجام شود و پوشش کامل سطح برگ‌ها، به‌ویژه قسمت‌های داخلی و غلاف‌ها، تضمین گردد.

کنه پیاز

کنه پیاز (Rhizoglyphus echinopus) یک آفت پلی‌فاژ است که علاوه بر سیر و پیاز، به بسیاری از گیاهان غده‌ای و پیازدار دیگر نیز حمله می‌کند. این کنه میکروسکوپی در خاک و بقایای گیاهی زندگی کرده و از طریق آسیب‌های مکانیکی، زخم‌های ناشی از سایر آفات یا منافذ طبیعی وارد پیاز (سوخ) می‌شود. فعالیت این آفت در شرایط انبار با رطوبت بالا و دمای نسبتاً گرم تشدید شده و می‌تواند خسارات سنگینی به محصول انباری وارد کند. کنه‌ها با تغذیه از بافت پیاز، راه را برای ورود قارچ‌ها و باکتری‌های بیماری‌زای ثانویه مانند Fusarium و Penicillium باز می‌کنند که منجر به پوسیدگی سریع محصول می‌شود.

علائم خسارت کنه پیاز شامل کند شدن رشد و کوتولگی بوته‌ها در مزرعه، زرد شدن و پژمرده شدن برگ‌ها و در نهایت مرگ گیاه است. در پیازهای برداشت شده، علائم به‌صورت پوسیدگی و نرمی غده‌ها، به‌ویژه در ناحیه طبق (قسمت انتهایی)، ظاهر می‌شود. بافت‌های آسیب‌دیده قهوه‌ای شده و توده‌ای از کنه‌های سفید و براق در داخل آن‌ها قابل مشاهده است. این آفت به ریشه‌ها و بنه‌های سالم نیز آسیب زده و خطر حمله قارچ‌ها و باکتری‌های بیماری‌زا را افزایش می‌دهد.

پیشگیری و کنترل کنه پیاز

برای مدیریت این آفت، رعایت اصول بهداشتی و پیشگیرانه بسیار حیاتی است. استفاده از غده‌ها و نشاهای سالم و عاری از آلودگی برای کاشت، اولین قدم است. ضدعفونی کورم‌ها و غده‌ها قبل از کاشت با استفاده از آب گرم (حدود ۵۵ درجه سانتی‌گراد به مدت ۱۰ دقیقه) یا فرو بردن در محلول کنه‌کش می‌تواند جمعیت اولیه آفت را از بین ببرد. در گلخانه‌ها، استریل کردن خاک با بخار آب یا مواد تدخینی مؤثر است. جلوگیری از ایجاد زخم و آسیب مکانیکی به پیازها در حین برداشت و حمل‌ونقل نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

در صورت نیاز به کنترل شیمیایی، می‌توان از سموم کنه پیاز استفاده کرد. برای کنترل این آفت، می‌توانید از سموم زیر با دوز مشخص استفاده کنید. آبامکتین یک کنه‌کش و حشره‌کش قوی است که می‌تواند جمعیت آفت را کنترل کند. یک تنظیم‌کننده رشد حشرات (IGR) است که بر روی تخم و مراحل اولیه زندگی کنه مؤثر است. سم آدیوس نیز از دیگر گزینه‌های موجود برای کنترل این آفت است.

مگس جوانه پیاز

مگس جوانه پیاز (Delia antiqua) یکی از آفات کلیدی و مخرب در بسیاری از مناطق پیازکاری جهان است. خسارت اصلی این آفت توسط لاروهای آن ایجاد می‌شود که پس از خروج از تخم، به داخل خاک نفوذ کرده و با حفر تونل در ساقه زیرزمینی و پیاز، از آن تغذیه می‌کنند. هر لارو می‌تواند به چندین گیاهچه در یک ردیف آسیب برساند و باعث مرگ آن‌ها شود. این آفت دارای چندین نسل در سال است و خسارت آن در اوایل فصل رشد، زمانی که گیاهان کوچک و حساس هستند، بسیار شدیدتر است.

علائم خسارت مگس جوانه پیاز شامل سوراخ شدن ساقه‌های زیرزمینی گیاه و آسیب به پیازها توسط لاروهای کوچک و سفیدرنگ است. گیاهان آلوده دچار پژمردگی و زرد شدن برگ‌ها شده و رشد آن‌ها متوقف می‌شود. این ضعف عمومی در نهایت منجر به مرگ بوته‌ها می‌گردد. حفره‌های ایجاد شده توسط لاروها، محل مناسبی برای نفوذ و حمله قارچ‌ها و باکتری‌های پوسیدگی‌زا فراهم می‌کنند که منجر به نرم و آبکی شدن بافت پیاز در اثر پوسیدگی می‌شود و محصول را غیرقابل استفاده می‌کند.

پیشگیری و کنترل مگس جوانه پیاز

مدیریت مگس پیاز نیازمند ترکیبی از روش‌های زراعی و شیمیایی است. تناوب زراعی با گیاهان غیرمیزبان و حذف پیازهای باقی‌مانده از فصل قبل (پیازهای ولادی) می‌تواند جمعیت آفت را کاهش دهد. تأخیر در تاریخ کاشت برای فرار از اوج فعالیت پروازی مگس‌های نسل اول نیز یک راهکار مؤثر است. استفاده از پوشش‌های توری بر روی ردیف‌های کاشت می‌تواند از تخم‌ریزی مگس‌های ماده جلوگیری کند.

برای کنترل شیمیایی، استفاده از سموم آفات و بیماری های پیاز به‌صورت تزریقی در خاک یا همراه با آب آبیاری در ابتدای فصل رشد توصیه می‌شود. این سموم شامل حشره‌کش‌های فسفره و پایروتروئیدی هستند. از جمله این ترکیبات می‌توان به دلتامترین، ، سایپرمترین اشاره کرد. ضدعفونی بذر با حشره‌کش‌های سیستمیک نیز می‌تواند گیاهچه‌ها را برای چند هفته پس از جوانه‌زنی از حمله لاروها محافظت کند.

در نهایت

مدیریت موفق آفات و بیماری های مهم سیر و پیاز مستلزم دانش فنی، پایش مستمر مزرعه و اتخاذ یک رویکرد یکپارچه است. انتخاب روش‌های پیشگیرانه زراعی مانند تناوب کشت، استفاده از ارقام مقاوم و مدیریت بهینه آبیاری و تغذیه کودی، سنگ بنای یک برنامه کنترلی پایدار است. در کنار این اقدامات، استفاده هوشمندانه و به‌موقع از سموم شیمیایی بر اساس تشخیص دقیق عامل خسارت‌زا، می‌تواند از طغیان آفات و بیماری‌ها جلوگیری کرده و سلامت محصول را تضمین نماید. برای خرید کود سم و دریافت مشاوره تخصصی، مراجعه به منابع معتبر و فروشگاه آنلاین که امکان خرید اینترنتی آسان و دسترسی به طیف گسترده‌ای از محصولات و اطلاعات فنی را فراهم می‌کنند، می‌تواند به کشاورزان در تصمیم‌گیری آگاهانه و افزایش بهره‌وری کمک کند. به یاد داشته باشید که اطلاع از قیمت سم و کود و انتخاب محصول مناسب، نقشی کلیدی در مدیریت اقتصادی مزرعه دارد.

با ما همراه باشید

با ارائه برترین مقالات و مطالب روز کشاورزی توسط کارشناسان فنی

برای مشاوره آنلاین کلیک کنید

  **اگری راز ، راز رویش ها**