اصول مبارزه با آفات و حشرات به طور کلی بر دو اصل استوار است: کنترل طبیعی و مبارزه علمی.

کنترل طبیعی آفات

کنترل طبیعی Natural Control که در آن عوامل طبیعی دیگر غیر از انسان در جلوگیری از طغیان آفات دخالت دارند. انسان در این نوع مبارزه نقش عمده ای ندارد؛ ولی می تواند آن را با به کار بردن شیوه های فنی و علمی، تقویت یا تسریع نماید و یا اینکه با بی توجهی و بی دقتی در عملیات کشاورزی و کاربرد بی رویه تکنولوژی زراعی، مانع از تأثير كافی این عوامل گردد.

مبارزه علمی با آفات

مبارزه عملی یا کاربردی Applied Method که در انجام آن انسان به طور مستقیم یا غیر مستقیم دخالت دارد. موفقیت در این روش بستگی به دانش و کوشش انسان دارد. تاریخ مبارزه با آفات، تلاش های پیگیر بشر را برای پیدا کردن مؤثرترین روش مبارزه کاربردی نشان می دهد که امروزه تا سطح استفاده از مواد رادیو ایزوتوپ، هورمون ها و فرومون ها پیش رفت. مبارزه عملی یا کاربردی شامل کلیه روش هایی است که انسان به کار می برد تا حشرات موذی و زیان آور را که عوامل طبیعی قادر به مهار آنها نیست را تحت کنترل در آورد. این روش ها به طور کلی عبارتند از:

• مبارزات زراعی
• مبارزه فیزیکی و مکانیکی
• مبارزه قانونی
• مبارزه بیولوژیک
• مبارزه شیمیائی
  

در به کاربردن هریک از این روش ها نکته ای که همیشه باید در نظر داشت آینده نگری به منظور حفظ تعادل مطلوب طبیعی و صرفه اقتصادی مبارزه با آفات است. برای کلیه آفات باید آستانه زیان اقتصادی و سطح زیان اقتصادی مشخص گردد. یکی از مهم ترین اصول مبارزه با آفات رعایت موارد مذکور است. بدین ترتیب که به صرف مشاهده کوچکترین آثار خسارت و یا حشره عامل، نباید اقدام به عملیات مصنوعی مبارزه، به خصوص کاربرد مواد شیمیایی آفت کش نمود. بلکه باید ارزش اقتصادی این عملیات با توجه به جميع جهات مشخص شود.

مبارزات زراعی

مبارزات زراعی بر اساس شرایط خاص زندگی یک گونه از حشره آفت از جمله دیاپوز، تغذیه، شرایط مساعد زاد و ولد، نوع گیاهان زراعی و شرایط جغرافیایی منطقه پایه ریزی می شوند و در پاره ای از موارد بهترین نتایج را می دهند.

تناوب زراعی

این روش بیشتر در مورد حشراتی که از گیاهان معدودی تغذیه می کنند و نیز قدرت تحرک زیادی ندارند اثر قابل توجه دارد. در صورتی که قدرت تولید مثل آنها و طول مدت نشو و نما طولانی باشد، این روش مؤثر خواهد بود. مبارزه با نماند گندم (Anguina tritici) از این طریق نتیجه نسبتا خوبی می دهد. زیرا این آفت به طور فعال قدرت
حرکت بسیار محدود دارد و در خاک مرطوب مدت محدودی می تواند به جستجوی گیاه میزبان خود بپردازد. همچنین گیاهان میزبان این آفت بسیار محدود و از تعداد کمی از گیاهان خانواده گندمیان تجاوز نمی کنند.

تیلر زدن و شخم

برهم زدن سطح خاک و زیر و رو کردن آن که موجب تغییر بافت خاک می شود، اغلب موجب تلف شدن عده زیادی از آفات خاکزی می گردد. کرم غوزه موقت پنبه (Heliothis armigera) در زمستان در مناطق سردسیر به حالت شفیره در زیر خاک به سر می برد.

در این حشره کانال خروجی حشره کامل از خاک به وسیله لارو سن آخر ایجاد می شود. در اثر شخم زدن این کانال خراب می شودد و چون روند عادی خروج حشره بر هم می خورد، لذا در زیر خاک مدفون شد و از بین می رود. کولتیواتور زدن مرتب مزارع چغندر قند در اوایل رشد بوته موجب می شود که لارو کک های نباتی از زیر خاک بیرون بیافتد و در معرض جریان هوا قرار گیرند. با تلف شدن عده قابل توجه آنها از شدت خسارت آفت کاسته می شود. شخم زمین های آلوده به کرم سفید ریشه در بهار و یا تابستان، موجب از بین رفتن عده زیادی از لاروها می شود.

از بین بردن بقایای نباتات

این روش در خیلی از موارد در تقلیل انبوه آفات اثرات زیادی دارد. جمع آوری میوه های بادام و پسته آلوده به زنبورهای مغزخوار بادام و پسته (گونه های جنس های Megastigmus , Eurytoma و سوزاندن آنها یکی از راه های موثر در مبارزه با آفات مذکور می باشد.

تغییر تاریخ کشت یا برداشت

این طريقه نیز در بعضی از موارد اثرات خوبی نشان می دهد. طبق آزمایش هایی که در کرج انجام گرفت بهترین راه مبارزه با مگس ریشه بقولات (Hylemia cilicrura) تأخير تاريخ کشت این گیاهان تا گرم شدن خاک می باشد. در این حالت گیاه زودتر رشد کرده، سطح خارجی ریشه به حد کافی سخت می شود و به آفت فرصت حمله نمی دهد.

استفاده از واریته مقاوم

به این روش در خیلی از نقاط جهان به خصوص در سال های اخیر مورد توجه واقع شد. در این روش از کیفیت خاص واریته های مختلف گیاهان زراعتی و عادات و رفتار حشرات و سایر آفات، استفاده می شود. به طوری که واریته های هدف با وجودی که در معرض حمله آفت قرار می گیرند، ولی زیان اقتصادی نمی بینند.

مبارزات فیزیکی و مکانیکی

مبارزه مکانیکی

جمع اوری با دست قدیمی ترین و ابتدائی ترین راه از بین بردن آفات می باشد. هم اکنون نیز ممکن است در شرایط محدود، مانند جمع آوری آفت از روی چند درخت سیب عليه شته ها و کرم خراط مورد استفاده قرار گیرد. جمع آوری تخم آفاتی مانند ملخ ها ، یکی دیگر از انواع مبارزه با آفات بوده است. سال ها قبل، برای مبارزه با ملخ های بوسی، وزارت کشاورزی مردم را تشویق به جمع اوری تخم ملخ ها می کرد و آن را از آنها خریداری می نمود.

استفاده از انواع و اقسام ماشین های جمع آوری حشرات، باندهای مخصوصی که برای جمع آوری لارو کرم سیب اطراف تنه درختان می بندند، کندن گودال ها برای جمع آوری و دفن ملخ های مهاجر که در گذشته عمل می شد، از آن جمله هستند. در مورد اخیر در مسیر پوره های بلخ دریایی یا ملخ مراکشی گودال هایی به عرض حدود ۷۰ سانت، عمق یک متر حفر می کردند که با نصب صفحات فلزی مانند حلبی و آهن سفید پوره ها را به سمت گودال هدایت می کردند. پس از آنکه گودال به اندازه کافی از ملخ انباشته شد روی آن را با خاک و آهک می پوشانند.

مبارزه فیزیکی

در مبارزه فیزیکی، از یکی از خواص فیزیکی محیط یا از ادوات فیزیکی علیه آفات استفاده شود. این روش بیشتر در شرایط محدود قابل اجراست. مهم ترین روش های فیزیکی در مبارزه با آفات شامل موارد زیر هستند:

• به کار بردن سرما: اکثر حشرات در حرارت های بین ۵ تا ۱۰ درجه سانتیگراد به حالت غیرفعال در می آیند یا از بین می روند.
• استفاده از حرارت های بالا (Supper heating): این روش در مبارزه با آفاتی که به اثاثیه منزل حمله می کنند، به کار می رود.
• استفاده از نور: نور یکی از عوامل فیزیکی است که در مبارزه با آفات استفاده می شود.
• استفاده از امواج رادیوئی
• استفاده از پرتو یون ساز
• استفاده از مواد عقیم کننده
• استفاده از مواد ضد عفونی کننده در کشاورزی برای مبارزه با آفات: از جمله اثرات منفی آن، باعث مختل شدن دستگاه تناسلی حشرات می شود. استفاده از مواد شیمیایی ضد عفونی کننده باعث آسیب دیدن تخمدان حشرات و اختلال در سلول های جنسی آنها می شود.

مبارزه بیولوژیک

در مبارزه بیولوژیکی از دشمنان طبیعی آفات به خصوص عوامل میکروبی (پاتوژن ها)، انگل ها ( پارازیت ها) و جانوران شکارچی ( پردا تورها) استفاده می کنند. در این روش می توان این عوامل را که معمولا در طبیعت وجود دارند حفظ و حمایت نمود و با به کار بردن عملیات زراعی صحیح از تلفات شديد آنها جلوگیری کرد. به علاوه ممکن است بعضی از عوامل میکروبی، پارازیت ها و پرداتورها را از نقاط دیگر مملکت یا نواحی دیگر جهان به مناطق جديد منتقل و برای مبارزه با آفات به کار برد.

مبارزه شیمیایی

سموم تغذیه ای

در صورتی می توانند روی آفات تاثیر بگذارند که با روشی وارد بدن آفت شوند و از طریق تأثیر روی نسوج داخلی سبب تخریب آنها یا ضمن ورود در خون ایجاد اختلالات شدید فیزیولوژیک نموده و باعث از بین رفتن آنها می شوند.

سموم تدخینی

سموم تدیخینی که از طریق نفوذ بخار سمی به داخل منافذ و لوله های تنفسی، آفات را مسموم می کنند، لذا باید به صورت گاز یا بخار در آیند. این مواد ممکن است در سیستم تنفسی آفات اختلال ایجاد کنند و یا روی سیستم عصبی اثر بگذارند و یا به روش های دیگر اختلالات فیزیولوژیک ایجاد کنند. سموم تدخینی را زمانی می توان استفاده کرد که آفت در یک محیط محدود و بسته باشد یا بتوان این محیط را به صورت مصنوعی ایجاد نمود.

تماسی

سموم تماسی که از طریق تماس بدن آفت با مواد سمی موجب مرگ آن می گردند. این مواد یا روی بافت های سطحی بدن اثر می گذارند یا جذب سطح بدن می شوند و روی سیستم های حسی و حرکتی بدن اختلال ایجاد می کنند مانند اغلب سموم کلره و فسفره که باعث تخریب کلی نستراز خون می شوند.

بر اثر ساختمان بندی

سموم معدنی

Inorganic compounds که شامل مواد شیمیائی معدنی مانند روغن های معدنی، گوگرد، ترکیبات سولفوکلسیک، فسفور دوزنگ و مواد آرسنیکی می باشند. این ترکیبات اغلب از طریق تغذیه ایجاد مسمومیت می کنند یا اینکه مانند روغن ها منافذ تنفسی آفت را مسدود می نمایند. گاهی نیز با ایجاد خراش ها و ضایعات سطحی باعث مرگ آنها می گردند مانند ( پودر سیلیس).

مصنوعی آلی

سموم مصنوعی آلی Synthetic organic compounds این ترکیبات شامل مواد شیمیائی آلی است که از ترکیب عناصر و مواد شیمیائی ساده تر به وجود می آیند و معمولا هم تغذیه ای، هم تماسی و هم تدخینی هستند.

سموم آلی

این ترکیبات از عصاره طبیعی گیاهان یا مواد استخراج شده از آنها می باشند. این سموم ممکن است اثر تغذیه یا تدخینی و یا تماسی داشته باشند. مانند آب تنباکو، روغن های گیاهی و …..

خصوصیات حشره کش ها

• روی آفت مورد نظر اثر کافی داشته باشند.
• برای گیاهان زراعی زیان آور نباشد و اثر گیاه سوزی نداشته باشد.
• برای انسان و دام بی خطر باشد و بطور کلی روی جانوران سفید حداقل تلفات را ایجاد کند.
• از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد.

سخن پایانی

در به کار بردن هریک از این روش ها نکته ای که همیشه باید در نظر داشت آینده نگری به منظور حفظ تعادل مطلوب طبیعی و صرفه اقتصادی مبارزه با آفات است. برای کلیه آفات باید آستانه زیان اقتصادی و سطح زیان اقتصادی مشخص شود.

با ما همراه باشید

با ارائه برترین مقالات و مطالب روز کشاورزی توسط کارشناسان فنی

  **اگری راز ، راز رویش ها**