مرحله پنجهزنی گندم یکی از حیاتیترین و تعیینکنندهترین مراحل رشد این محصول است که مستقیماً بر تعداد خوشههای بارور در هر متر مربع و در نهایت، عملکرد نهایی مزرعه تأثیر میگذارد. مدیریت صحیح تغذیه در این دوره کوتاه، میتواند تفاوت بین یک برداشت متوسط و یک عملکرد فوقالعاده باشد. به عنوان یک متخصص ارشد سئو و کشاورزی، در این مقاله جامع، به بررسی تخصصی مفهوم پنجهزنی، عوامل مؤثر بر آن و مهمتر از همه، معرفی بهترین کود پنجه زنی گندم و استراتژیهای کاربردی برای بهینهسازی تغذیه در این مرحله حساس خواهیم پرداخت.
پنجه زنی گندم و علت اهمیت آن
درک درست از فرآیند پنجهزنی، اولین گام برای مدیریت موفق آن است. پنجهزنی، تنها یک رشد رویشی ساده نیست، بلکه یک مکانیسم جبرانی و افزایشدهنده پتانسیل عملکرد گیاه است. پنجهزنی به مرحلهای از رشد گندم گفته میشود که در آن گیاه شروع به تولید ساقههای فرعی از جوانههای جانبی موجود در گرههای پایینی ساقه اصلی میکند. هر یک از این ساقههای فرعی، پتانسیل تبدیل شدن به یک خوشه بارور را دارند. اگرچه ساقه اصلی معمولاً بزرگترین خوشه را تولید میکند، اما پنجههای جانبی هستند که تراکم خوشهها در واحد سطح را افزایش داده و در نتیجه، عملکرد نهایی گندم را تعیین میکنند. پنجهزنی مناسب، تضمینکننده این است که حتی اگر تراکم بوته در اثر عوامل محیطی کمی کاهش یابد، عملکرد مزرعه همچنان حفظ شود.
مدت زمان مرحله پنجهزنی گندم
مرحله پنجهزنی معمولاً پس از ۴ برگی شدن گندم آغاز میشود و اغلب بین ۲۰ تا ۳۰ روز پس از سبز شدن قابل مشاهده است. این دوره بسته به شرایط محیطی و نوع رقم، میتواند بین ۱۰ تا ۲۰ روز به طول انجامد.
نکته کلیدی: طولانیتر شدن دوره پنجهزنی در شرایط مطلوب (هوای سرد و ابری) فرصت بیشتری برای تولید پنجههای قوی و بارور فراهم میکند. در مقابل، کاشت دیرهنگام و مواجهه با هوای گرم و آفتابی، دوره پنجهزنی را کوتاه کرده و تعداد پنجههای تولیدی را به شدت کاهش میدهد.
نقش کود های ماکرو در پنجه زنی گندم
در این مرحله، گیاه نیاز شدیدی به انرژی و مواد مغذی برای توسعه ریشه و ساختارهای رویشی جدید دارد. بنابراین، تمرکز ما باید بر تأمین متعادل عناصر ماکرو (به ویژه فسفر و نیتروژن) و عناصر میکرو (به ویژه روی) باشد
کودهای فسفر بالا، برای پنجه زنی گندم
فسفر حیاتیترین عنصر برای توسعه ساختار ریشه و آغاز فرآیند پنجهزنی است. در این مرحله، کودهای فسفر بالا (مانند اسید فسفریک یا سوپرفسفات تریپل) باید در دسترس گیاه قرار گیرند.
- ریشهزایی قوی: ریشههای قویتر توانایی جذب مواد مغذی و مقاومت در برابر تنشهای محیطی (مانند سرما) را افزایش میدهند.
- افزایش پنجههای بارور: فسفر انرژی لازم برای تولید پنجههای جانبی را تأمین میکند که در نهایت به خوشههای پربار تبدیل خواهند شد.
کود های ازته، برای پنجه زنی گندم
نیتروژن مسئول رشد رویشی سریع، تولید برگ و افزایش فتوسنتز است. کمبود نیتروژن در این مرحله میتواند منجر به زردی برگها و توقف پنجهزنی شود. کودهای نیتروژنه مناسب عبارتند از:
- اوره: منبع غنی و رایج نیتروژن است که به صورت سرک یا کودآبیاری استفاده میشود.
- سولفات آمونیوم: این کود علاوه بر نیتروژن، منبع مهمی از گوگرد (S) است که برای فتوسنتز و جذب نیتروژن ضروری است. در خاکهای قلیایی و مناطقی که کمبود گوگرد دارند، سولفات آمونیوم گزینه بهتری نسبت به اوره خالص محسوب میشود.
نقش کود های میکرو در پنجه زنی گندم
در حالی که فسفر و نیتروژن حجم اصلی تغذیه را تشکیل میدهند، عناصر میکرو نقش کاتالیزوری در فرآیندهای حیاتی گیاه دارند.
نقش روی در پنجه زنی گندم
روی یکی از مهمترین عناصر میکرو برای گندم در مرحله پنجهزنی است. روی به همراه فسفر، توسعه ریشه را تسریع میکند و به گیاه کمک میکند تا در برابر تنشهای محیطی و سرما مقاومتر باشد. استفاده از کلات روی به صورت محلولپاشی یا کودآبیاری، جذب سریع و کارآمد این عنصر را تضمین میکند.
نقش آهن در پنجه زنی گندم
اگرچه کمبود آهن بیشتر در مراحل بعدی رشد مشهود است، اما تأمین آن در زمان پنجهزنی از طریق کلات آهن به تقویت رشد رویشی و جلوگیری از زردی برگها کمک شایانی میکند.
هیومیک اسید و آمینواسید در پنجه زنی گندم
هیومیک اسید و فولویک اسید، به تقویت سیستم ریشهای کمک میکنند و ساختار خاک را بهبود میبخشند. این امر باعث میشود ریشهها بتوانند راحتتر در خاک نفوذ کنند و جذب بهترین کود پنجه زنی گندم را به حداکثر برسانند. در مرحله پنجهزنی، گیاه ممکن است با تنشهای محیطی مانند سرما، خشکی یا تغییرات ناگهانی دما مواجه شود. استفاده از اسید آمینه به همراه کلات روی، به کاهش استرسهای محیطی کمک کرده و انرژی گیاه را که معمولاً صرف مقابله با تنش میشود، به سمت تولید پنجه هدایت میکند.
زمان مصرف کودهای پنجهزنی گندم
حتی بهترین کود پنجه زنی گندم نیز اگر در زمان و روش نامناسب استفاده شود، اثرگذاری لازم را نخواهد داشت. زمان ایدهآل برای اعمال کودهای محرک پنجهزنی، از شروع پنجهزنی (حدود ۴ برگی شدن) تا حداکثر مرحله پنجهزنی کامل است.
- تغذیه پایه (نیتروژن و فسفر): باید در زمان کاشت یا بلافاصله پس از سبز شدن در دسترس گیاه قرار گیرد تا گیاه هنگام شروع پنجهزنی کمبودی نداشته باشد.
- تغذیه مکمل (روی، هیومیک اسید، اسید آمینه): بهتر است در اوج مرحله پنجهزنی (بین ۲۵ تا ۴۰ روز پس از سبز شدن) به صورت محلولپاشی یا کودآبیاری اعمال شود تا رشد پنجهها را تسریع کند.
روش مصرف کودهای پنجهزنی
کودآبیاری: برای کودهایی با نیاز بالا مانند نیتروژن و فسفر (مانند اسید فسفریک، اوره، سولفات آمونیوم).
این روش برای تأمین عناصر غذایی که گیاه به مقدار زیاد به آنها نیاز دارد، کارآمد است. هیومیک اسید نیز بهتر است از طریق کودآبیاری در اختیار ریشه قرار گیرد.
محلولپاشی: برای عناصر میکرو مانند کلات روی، کلات آهن و اسید آمینه. جذب از طریق برگها سریعتر است و در شرایطی که خاک سرد است یا جذب ریشه محدود شده، بسیار مؤثر عمل میکند.
عوامل موثر در پنجه زنی گندم
علاوه بر کوددهی، چندین عامل مدیریتی و محیطی دیگر به طور مستقیم بر تعداد و کیفیت پنجههای تولیدی تأثیر میگذارند.
تراکم بذر و عمق کاشت
تراکم بذر نقش مهمی در تراکم و پنجه زنی دارد. هر چقدر میزان بذر مصرفی بیشتر از حد استاندارد باشد، تراکم در مزرعه افزایش یافته و فضای کافی برای رشد و تولید پنجههای قوی کاهش مییابد. به عبارت دیگر، مقدار بذر با تراکم رابطه مستقیم و با پنجهزنی رابطه عکس دارد. کاشت عمیق بذر موجب میشود گیاه انرژی بیشتری برای رسیدن به سطح خاک صرف کند و در نتیجه، پنجهدهی کاهش یابد. عمق کاشت ایدهآل (حدود ۳ تا ۵ سانتیمتر) ضروری است.
نوع رقم و پتانسیل پنجهدهی
ارقام مختلف از نظر تولید تعداد پنجه با هم متفاوتند. برخی ارقام مانند ارقام بومی، ذاتاً دارای پتانسیل پنجهدهی بیشتری هستند. انتخاب ارقام دارای پتانسیل پنجه دهی بالا یکی از نکات کلیدی در پنجهزنی مطلوب مزرعه است.
تاریخ کاشت و شرایط جوی
تاریخ کاشت یکی از مهمترین عوامل غیرقابل تغییر در مدیریت پنجهزنی است.
کاشت دیرهنگام موجب میشود تا گیاه در زمان پنجهزنی با آب و هوای گرم و درجه حرارت بالا برخورد کند. این امر باعث میشود گیاه به سرعت از مرحله پنجهدهی عبور کرده و فرصت کافی برای تولید پنجه را از دست بدهد. بهترین وضعیت جوی برای پنجه زنی هوا سرد و ابری میباشد. هوای آفتابی همراه با افزایش دما موجب کاهش تعداد پنجهزنی و کوتاه شدن دوره میشود.
مدیریت رطوبت و آبیاری
تأمین رطوبت مناسب و آبیاری در حد نیاز گیاه، رابطه مستقیمی با تولید پنجه دارد.
چنانچه مزرعه در زمان پنجهزنی دچار تنش خشکی و کاهش رطوبت در خاک شود، فرآیند پنجهزنی متوقف میشود. مدیریت مناسب در میزان، زمان و شیوه آبیاری حیاتی است.
آفات و بیماریها
وجود آفات و بیماریها، به ویژه قارچهای عامل پوسیدگی ریشه، باعث کاهش سطح سبز مزرعه و توقف پنجهدهی میشوند. ضدعفونی بذور قبل از کاشت میتواند از خسارت این عوامل تا حد زیادی کاسته و تضمین کند که انرژی گیاه صرف مقابله با بیماریها نشود.
مدیریت پنجهزنی گندم دیم
در کشت دیم که منابع آبی محدود است، هر پنجه تولیدی باید حداکثر کارایی را داشته باشد. استفاده از کودهایی با حلالیت بالا و جذب سریع مانند سولفات آمونیوم (به جای اوره) و استفاده از کودهای مایع در صورت امکان محلولپاشی، ارجحیت دارد. همچنین استفاده از هیومیک اسید و کودهای فسفره پایه برای تقویت سیستم ریشهای در برابر تنش خشکی ضروری است. استفاده از کلات روی در کشت دیم برای افزایش مقاومت گیاه به تنشهای محیطی و گرمایی بسیار مؤثر است.
مشکلات رایج در مرحله پنجهزنی گندم
کشاورزان اغلب با دو مشکل اصلی در مرحله پنجهزنی مواجه میشوند: عدم پنجهزنی کافی یا زرد شدن ناگهانی گیاه.
- کمبود نیتروژن یا فسفر: عدم فراهم بودن کودهای پایه و عناصر غذایی در زمان پنجهدهی.
- تاریخ کاشت دیرهنگام: که منجر به کوتاه شدن دوره پنجهزنی میشود.
- تراکم بیش از حد بذر: رقابت شدید بین بوتهها برای نور و مواد غذایی.
- تنشهای محیطی شدید: مانند سرمای سخت یا خشکی.
علت زردی گندم در مرحله پنجهزنی
زرد شدن برگها (کلروز) در این مرحله معمولاً نشاندهنده کمبود شدید عناصر غذایی است:
- کمبود نیتروژن: شایعترین دلیل. زردی از برگهای پیرتر شروع میشود.
- کمبود گوگرد: شبیه کمبود نیتروژن است اما معمولاً در برگهای جوانتر دیده میشود.
- آبماندگی و زهکشی نامناسب: باعث خفگی ریشه و عدم جذب مواد مغذی میشود.
نتیجه گیری
مدیریت موفق پنجهزنی گندم نیازمند یک رویکرد جامع است که شامل انتخاب بذر مناسب، رعایت تاریخ کاشت، و مهمتر از همه، تغذیه هدفمند باشد. بهترین کود پنجه زنی گندم ترکیبی از کودهای فسفر بالا (برای ریشه)، نیتروژن کافی (برای رشد رویشی)، و عناصر میکرو نظیر کلات روی (برای مقاومت و تقویت ریشه) است که باید در پنجره زمانی طلایی (۴ برگی تا پنجهزنی کامل) به صورت آبیاری یا محلولپاشی تأمین شود.
با ما همراه باشید
با ارائه برترین مقالات و مطالب روز کشاورزی توسط کارشناسان فنی
برای مشاوره آنلاین کلیک کنید
**اگری راز ، راز رویش ها**
هنـوز دیدگاهی ثبــت نشــده
اولیــن باشــید شــما