مركبات در سرتاسر جهان، در مناطقی که بارندگی مناسب است و آب به اندازه کافی وجود داشته باشد و منطقه بدون یخبندان باشد یا یخبندان زیاد شدیدی نداشته باشد، کشت می شوند. برای پیشگیری از بیماری مرکبات می توانید با یک برنامه غذایی مرکبات اصولی و استفاده بهینه از کودهای کشاورزی، مقاومت باغ را افزایش دهید و کیفیت محصول خود و ماندگاری آن را افزایش دهید.

برای خرید کود و سم کشاورزی مناسب مرکبات می توانید با شماره 09175392010 تماس بگیرید.

گیاه شناسی مرکبات

مرکبات درختان یا درختچه هایی هستند که گل های کامل دارند و به تیره Rutaceae تعلق دارند. کاشت مرکبات قبلا به صورت نهال های بذری انجام می شد؛ ولی امروزه در بسیاری از ارقام پیوند می زنند و تعداد آن ها زیاد می شود. عملکرد محصول و کیفیت میوه و استحکام و افزایش مقاومت گیاه در برابر بیماری ها، آفات و تنش ها همگی بستگی به پایه و تغذیه مناسب دارد. زمان مناسب کاشت مرکبات برای هر نهال بستگی به نیاز ریشه، رطوبت خاک و منطقه ای که کشت در آن انجام می شود قابل تغییر است. ولی به طور میانگین شروع فصل رشد مرکبات اواخر زمستان و برداشت آن در شهریور ماه می باشد.

کپک دوده ای مرکبات

عامل بیماری کپک دوده ای یا فوماژین (Fumagina)، قارچ های Meliola camelia و Capnodium citri می باشد.

دوده مرکبات یا کپک دوده ای بیشتر در شمال کشور در باغهای مرکبات شایع می باشد و باعث کاهش فرایند فیزیولوژیکی گیاه و عملکرد کیفیت و کمیت محصول و همچنین باعث کاهش رشد زایشی و رویشی درخت می شود.

علائم بیماری کپک دوده ای مرکبات

ابتدا روی برگ لکه هایی بدون شکل خاصی ایجاد شده که بعد به رنگ تیره تر تبدیل شده و با گسترش بیماری تمام غشای سطح برگ به رنگ سیاه مخملی درمی آید. این بیماری به برگ، سرشاخه و میوه های مرکبات حمله می کند. این دوده مخملی همان قارچ عامل بیماری است که با یک دستمال یا شیء دیگر پاک می شود. در زمان پیشرفت بیماری برگ درخت پر از پرگنه های قارچ که سیاه رنگ هستند می شود و رنگ برگ زرد می شود و می ریزد. در نهایت این بیماری زمانی بروز می کند که حشرات ترشح کننده عسلک مانند شپشک نرم تن و مومی و شته هایی مانند شته (شته مرکبات، شته جالیز، شته سیاه مرکبات، شته سیب زمینی، شته پیچک، شته سیاه باقالا، شته سیاه شبدر، شته قهوه ای مرکبات و … به درخت حمله کند.

✅ کنترل قارچ فوماژین

• ابتدا مبارزه با حشرات تولید کننده عسلک در سه مرحله باید انجام شود. نوبت اول در اسفند ماه، نوبت دوم زمانی که میوه ها به اندازه فندق هستند و مرحله سوم در شهریور ماه می باشد.
• از حشره کش های فسفره که 2% روغن تابستانی دارند را می توان استفاده نمود.
• اگر درختان به کنه نقره ای مبتلا شدند از سم زنیب و مانکوزب نیز می توان استفاده کرد.

گیاهچه میری مرکبات

عامل بیماری Rhizoctonia solani و گونه‌ هایی از قارچ‌های جنس Phytophthora و Pythium می باشد. این بیماری بیشتر در خزانه های مرکبات در شمال و جنوب کشور دیده می شود. علائم بیماری در سطح خاک روی طوقه گیاهچه است. بافت های جوان و طوقه بر روی خاک قهوه ای و فاسد می گردد و گیاهچه ها خشک می شوند. اگر بیماری بر اثر Rhizoctonia solani باشد ریشه ها نیز پوسیده می شوند. اگر جوانه های بذر پیش از سبز شدن بیمار شوند دیگر در خزانه سبز نمی شوند.

✅کنترل گیاهچه میری مرکبات

• ضدعفونی کردن خاک خزانه (قبل از بذرکاری از متیل بروماید استفاده کنید.)
• انتخاب زمین و بذر سالم
• خزانه مرکبات زیاد آبیاری نشود.

انگومک مرکبات

عامل بیماری انگومک مرکبات از دو گونه قارچ از جنس phytophthora است به نام‌های P . nicotianae و P . citrophthora هستند. گونه P. nicotianae در مناطق نیمه گرمسیری در باغ های جهان شیوع دارد. این بیماری که به آن گموز مرکبات یا پوسیدگی فیتوفتورایی طوقه و ریشه مرکبات نیز می گویند، در خزانه ها و باغ های مرکبات قدیمی که بر پایه پرتقال یا لیمو پیوند شدند، تاثیر می گذارد. علائم بیماری بیشتر طوقه و تنه و ریشه و بعضی مواقع در میوه و برگ ظاهر می شود.

✅کنترل گموز مرکبات

• پیشگیری و تیمار درختان بیمار بهترین گزینه هست.
• استفاده از پایه های مقاوم
• محل پیوند نهال از سطح خاک 25 تا 30 سانتی متر بالاتر باشد.
• جلوگیری از انباشته شدن خاک و کود در اطراف طوقه
• مدیریت در آبیاری
• جلوگیری از رسیدن آب به تنه درخت بیمار
• محل آلودگی را با چاقو تیز بتراشید و با قارچ کش های بردو و قارچ کش های مسی ضدعفونی کنید و با چسب باغبانی بپوشانید.
• قارچ کش های سیستمیک متالاکسیل و فوزتیل آلومینیم بر گونه فیتوفتورا موثر می باشد.

شانکر باکتریایی مرکبات

عامل بیماری شانکر باکتریایی مرکبات Xanthomonas citri subsp.citri است.

این بیماری به برگ ها، میوه ها و سرشاخه ها حمله می کند و لکه های زخم مانند برجسته ای روی آنها به وجود می آورد. لکه ها در آغاز دایره ای و بعدا شکل آنها نامنظم می شود. لکه ها در حاشیه یا نوک برگ ها، پهنک برگ ظاهر می شود.
این لکه جدید روی میوه معمولا برجسته و جوش مانند است. با گذشت زمان جوش ها چوب پنبه ای و به شکل قله آتشفشان می شود. لکه های شانکر باکتریای، حاشیه زردرنگی اصراف آن ایجاد می شود.

✅کنترل شانکر باکتریایی مرکبات

• اقدامات بهداشتی و قرنطینه ای
• استفاده از ارقام مقاوم
• استفاده از درختان بادشکن
• بریدن شاخه های بیمار و قسمت های آلوده و سم پاشی با قارچ کش های مسی

کپک آبی مرکبات

عامل این بیماری penicillium italicum است از جمله بیماری های انبار است و علائم بیماری در ابتدا بافت ها لهیده ، نرم و کمرنگ می شود. پوشش سفید مخملی که میسیلیوم قارچ است روی میوه ظاهر می گردد و بعد از مدتی در وسط لکه ها اسپورهای آبی رنگ تشکیل و به مرور زمان به رنگ زیتونی متمایل به قهوه ای می شود.

جاروک لیموعمانی

جاروک عامل آن نوعی فیتوپلاسما Candidatus Phytoplasma aurantifolia است. ابتدا یک یا چند دسته از شاخه های باریک و مجتمع که «جارو» نامیده می شوند، در قسمت های مختلف تاج پوشش درخت پدیدار می شوند. تعداد زیادی از این جاروها به سرعت روی تاج پوشش تشکیل می شوند. برگ های کوچک روی شاخه های جاروی مسن تر خیلی زود می خشکند و سرانجام می ریزند. بدین ترتیب سرشاخه های لخت جارو روی درخت باقی می مانند. روی شاخه های تشکیل دهنده جاروها گل و میوه به وجود نمی آید.

✅کنترل جاروک لیموعمانی

• درختان آلوده سریع ریشه کن شود.
• استفاده از ارقام مقاوم

آنترکنوز لیمو عمانی

عامل این بیماری Colletotrichumacutatum J.H. Simmonds است. علائم بیماری در برگ، میوه و سرشاخه، لکه های زخم مانند و بافت مرده ظاهر می شود. در ابتلای شدید سرشاخه ها خشک می شود. به همین دلیل به بیماری خشکیدگی سرشاخه معروف است. باعث ریزش میوه می گردد و لکه های زخم مانند چوب پنبه ای بر روی درخت ظاهر می شود. در زخم های بیماری آنتراکنوز نقاط سیاه رنگ دیده می شود.

✅کنترل آنترکنوز مرکبات

• اقدامات لازم برای تقویت درختان و جلوگیری از ضعف گیاه
• سمپاشی درختان در پاییز یا اواخر زمستان پس از هرس با قارچ کش فربام
• کاپتافول و کلروتالونیل تاثیر مناسبی دارد.

بیماری پوسه مرکبات

عامل بیماری پسوروز مرکبات یا پوسه مرکبات ویروسی است. علائم بیماری در بین رگبرگ لکه های سبز نامنظم و روی تنه برجستگی های تاول مانند ظاهر می شود. درختان مبتلا سرانجام دچار به زردی و ریزش برگ و سرخشکیدگی و زوال می شوند.

✅کنترل پوسه مرکبات

• استفاده از ارقام سالم و عاری از ویروس
• سترون سازی وسایل پیوندی و هرس با فرمالدئید و سدیم هیدروکسید یا سدیم هیپوکلریت

بلاست مرکبات

باکتری عامل بیماری Pseudomonas syringae pv syringae است. علائم بیماری روی برگ، سرشاخه و میوه درختان بیمار بروز می کند. لکه ها روی دمبرگ نقاط آبگز و لهیده و برگ ها چروکیده، پیچیده و قهوه ای رنگ می شوند و می ریزند. به مرور شاخچه و سرشاخه نیز درگیر شده و منجر به مرگ آن می شود.

✅کنترل بلاست مرکبات

• سمپاشی درختان با قارچ کش های مسی در پاییز و زمستان قبل از شروع بارندگی

اگزوکورتیس مرکبات

عامل بیماری ویروئید اگزوکورتیس مرکبات CEVD نام دارد. این بیماری به مرکبات و دیگر درختان حمله می کند؛ اما به حالت نهان است. هر گاه پیوندک را از این درخت های آلوده به اگزوکورتیس بگیرید و به میزبان های حساس پیوند زده شود، بعد از چند سال در قسمت پایه این درختان پوست اندازی ظاهر می شود. وزن محصول این درختان در ۷ تا ۱۱ سالگی نسبت به درختان سالم تا ۴۲ درصد کاهش یافت و بلندی درختان آلوده به نصف ارتفاع درختان سالم دیا۔. پیچیدگی شدید برگ ها حول محور اصلی به سمت پایین که رو خمشی ( epinasty) نامیده می شود، از نشانه های دیگر این بیماری به شمار می رود.

✅کنترل اگزوکورتیس مرکبات

• درختان را نمی توان سالم کرد یا بیماری را کنترل کرد.
• انتخاب نهال سالم
• استفاده از ارقام سالم و عاری از ویروس
• سترون سازی وسایل پیوندی و هرس با فرمالدئید و سدیم هیدروکسید یا سدیم هیپوکلریت

تریستزای مرکبات

از نظر اقتصادی مهم ترین بیماری ویروسی در جهان است. CTV عضو گروه کلستروویروس است. علائم بیماری بیشتر به صورت زرد شدن نهال های بذری و زوال مرکبات پیوندی روی پایه نارنج و ساقه آبله ای در لیموآب، گریپ فروت و پرتقال می باشد.

✅کنترل تریستزای مرکبات

مبارزه با این ویروس بستگی به چگونگی و شدت سویه های آن دارد:

• اعمال مقررات قرنطینه ای و استفاده از پایه و پیوندک سالم
• استفاده از ترکیب مناسب پایه و پیوند
• ریشه کنی درختان بیمار
• مبارزه با ناقل
• پیش ایمن سازی

کپک سبز مرکبات

عامل کپک سبز penicillium digitatum می باشد. علائم بیماری ابتدا به صورت لکه های رنگ پریده روی پوست میوه ظاهر می گردد. بافت میوه در محل این لکه ها نرم و لهیده می شود و پوست میوه در اطراف نوار سفید آبگز و لهیده می شود و کل میوه را فرا می گیرد.

✅کنترل کپک سبز مرکبات

• هنگام برداشت محصول از آسیب به پوست میوه یا ایجاد زخم جلوگیری کنید .
• ضدعفونی کردن میوه ها با تیابندازول+آب به مدت 3 دقیقه
• پیچیدن میوه ها در کاغذ مومی

ریزبرگی مرکبات

عامل بیماری ریز برگی یا استابورن spiroplasma citri است. استابورن به تدریج موجب مرگ درختان بیمار می شود و شاخ و برگ ها به حالت غیر عادی عمودی می گردد و برگ ها فنجانی شکل و نقاط سبز رنگی روی آنها ظاهر می شود. فاصله بین گره های سرشاخه آلوده کم می شود و گل های خارج از فصل تولید می کند. میوه ها کم و کوچک و نامتقارن و مخروطی هستند.

✅کنترل ریز برگی مرکبات

• استفاده از پیوندک عاری از بیماری
• ریشه کنی درختان آلوده در باغ های جوان
• تیمار درختان مبتلا با تتراسیکلین

بیماری سبز مرکبات

بیماری سبز شدن مرکبات، یا همان “هومیلا” یا “باکتری سبز” (Greening disease)، یک بیماری باکتریایی است که درختان مرکبات را تحت تاثیر قرار می دهد. این بیماری توسط یک باکتری به نام “کاندیدات بکتریولاروم” (Candidatus Liberibacter) ایجاد می شود که به واسطه حشراتی مثل “شته سفید” (Asian citrus psyllid) یا “پوسیده” (African citrus psyllid) منتقل می شود.

نشانه های این بیماری شامل سبز شدن برگ ها، کوچک شدن میوه ها، کیفیت پایین تر محصول و افت تولید می باشد. در صورت عدم کنترل این بیماری، درخت مرکبات به صورت پیوسته ضعیف تر می شود و در نهایت می تواند مردودیت کامل را تجربه کند.

برای کنترل این بیماری، می توانید از روش های زیر استفاده کنید:

• استفاده از نهال های سالم و خالی از این بیماری
• استفاده از حشرات کنترل کننده آفات
• استفاده از محصولات شیمیایی کنترل آفات
• استفاده از روش های کشت مخلوط و سیستم های کشت عمودی

نماتد ریشه و زوال مرکبات

عامل بیماری Tylenchulus semipenetrans می باشد.علائم بیماری موجب مرگ درختان نمی شود؛ ولی نوعی زوال تدریجی است. برگ درختان مبتلا زرد و میوه هایشان کوچک و شاخ و برگ آنها کم می شود و در برابر تنش های آبی مقاوم نیستند و از پا در می آیند.

✅کنترل نماتد ریشه و زوال مرکبات

• قبل از احداث باغ باید توجه داشته باشد که زمین عاری از آلودگی باشد و نهال مناسب و سالم و مقاوم انتخاب کنید.

جمع بندی

مبارزه با بیماری های گیاهی، جلوگیری از وقوع و یا کاهش میزان و شدت بیماری می باشد که با استفاده از روش های مختلفی صورت می گیرد. هدف از مبارزه با بیماری های گیاهی نجات تک تک گیاهان بیمار نمی باشد، بلکه نجات جمعیت گیاهان در نظر می باشد. جهت کنترل و مبارزه با یک بیماری دانش کافی از علل وقوع و توسعه آن مورد نیاز می باشد.