مهرماه، پلی میان گرمای تابستان و سرمای پیش روی زمستان، یکی از حیاتی‌ترین ماه‌ها در تقویم باغداری محسوب می‌شود. در این بازه زمانی، باغداران حرفه‌ای نه‌تنها حاصل دسترنج یک سال تلاش خود را برداشت می‌کنند، بلکه با انجام مجموعه‌ای از اقدامات هوشمندانه و فنی، سلامت و باروری باغ را برای سال آینده تضمین می‌نمایند. فعالیت‌های این ماه صرفاً به جمع‌آوری محصول محدود نمی‌شود؛ بلکه شامل طیف وسیعی از عملیات داشت، تغذیه، بهداشت و آماده‌سازی است که هر یک نقشی کلیدی در پایداری و موفقیت بلندمدت باغ ایفا می‌کنند. بی‌توجهی به این وظایف می‌تواند به کاهش مقاومت درختان در برابر سرما، شیوع آفات و بیماری‌ها در فصل بهار و افت شدید محصول در سال آتی منجر شود. بنابراین، شناخت و اجرای دقیق این اصول، وجه تمایز یک باغدار موفق از دیگران است.

مدیریت پس از برداشت در مهر ماه

فرآیند برداشت در مهرماه برای بسیاری از محصولات مانند سیب، برخی مرکبات، انار و گردو به اوج خود می‌رسد. این مرحله، که نقطه پایان چرخه تولید سالانه است، نیازمند دقت و زمان‌بندی صحیح است تا کیفیت محصول حفظ شود. روش برداشت، زمان انجام آن و نحوه جابجایی اولیه، تاثیر مستقیمی بر عمر انبارمانی و ارزش تجاری محصول دارد. اما زنجیره ارزش در اینجا متوقف نمی‌شود؛ بلکه با مدیریت صحیح پس از برداشت ادامه می‌یابد. در واقع، بخش قابل توجهی از زحمات یک باغدار می‌تواند به دلیل بسته‌بندی نامناسب یا عدم مدیریت صحیح پس از برداشت، از بین برود.

در مهر ماه، اقدامات مهم باغداری شامل برداشت و بسته‌بندی محصولات، کوددهی پس از برداشت و آزمایش خاک، هرس شاخه‌های خشک، کنترل آفات و بیماری‌ها، اصلاح و تعمیر ادوات کشاورزی و آماده‌سازی باغ برای زمستان با استفاده از محلول‌پاشی با کود هایی مانند فروت ست و سولوپتاس برای افزایش مقاومت در برابر سرما است. این مجموعه اقدامات یکپارچه، سلامت کلی اکوسیستم باغ را هدف قرار می‌دهد و آن را برای ورود به دوره خفتگی زمستانی آماده می‌سازد.

برداشت اصولی و بسته‌بندی

پس از برداشت محصول، باید به بسته‌بندی مناسب و عرضه به بازار توجه کرد تا خسارتی به محصول وارد نشود. میوه‌ها باید بر اساس اندازه، رنگ و درجه کیفی دسته‌بندی شوند. استفاده از جعبه‌های استاندارد و تمیز، جلوگیری از انباشت بیش از حد میوه‌ها روی هم و به‌کارگیری پوشال یا جداکننده‌های نرم، از آسیب‌های فیزیکی مانند فشار و خراشیدگی جلوگیری می‌کند. این دقت در بسته‌بندی، نه تنها ظاهر محصول را برای مشتری جذاب‌تر می‌سازد، بلکه با کاهش ضایعات، سودآوری را نیز افزایش می‌دهد.

بازاریابی و عرضه به موقع

زمان‌بندی عرضه محصول به بازار نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. شناخت دقیق نیاز بازار و انتخاب زمان مناسب برای فروش، می‌تواند تاثیر چشمگیری بر قیمت نهایی داشته باشد. برخی محصولات قابلیت انبارداری دارند و می‌توان آن‌ها را برای عرضه در زمان مناسب‌تر نگهداری کرد، در حالی که برخی دیگر باید به سرعت به دست مصرف‌کننده برسند. برنامه‌ریزی برای این مرحله باید پیش از شروع فصل برداشت انجام شود.

تغذیه و اصلاح خاک برای فصل رشد در مهر 

خاک به عنوان بستر اصلی حیات گیاهان، پس از یک فصل رشد طولانی و تولید محصول سنگین، بخش قابل توجهی از عناصر غذایی خود را از دست می‌دهد. مهرماه فرصتی طلایی برای جبران این کمبودها و احیای توان خاک است. اقدامات تغذیه‌ای در این ماه، تضمین‌کننده ذخیره انرژی کافی در ریشه‌ها و جوانه‌های درختان برای شروع قدرتمند فصل رشد بعدی است. این فرآیند با دو اقدام کلیدی، یعنی کوددهی پس از برداشت و آزمایش علمی خاک، به صورت کاملاً تخصصی انجام می‌شود.

کوددهی در این زمان که به فروکشی معروف است، به درختان کمک می‌کند تا عناصر غذایی را قبل از ورود به خواب زمستانی جذب و در خود ذخیره کنند. این ذخایر در بهار سال آینده، انرژی اولیه برای جوانه‌زنی، گلدهی و تشکیل میوه را فراهم می‌آورند و از پدیده سال‌آوری (باردهی نامنظم سالانه) جلوگیری می‌کنند. بنابراین، این مرحله یک سرمایه‌گذاری مستقیم برای محصول سال بعد محسوب می‌شود.

کوددهی پس از برداشت

پس از برداشت محصول، کوددهی انجام می‌شود. در این مرحله، تمرکز بر روی کودهای حاوی پتاسیم، فسفر، روی، بُر و همچنین مواد آلی مانند کود دامی پوسیده یا کمپوست است. پتاسیم به افزایش مقاومت گیاه در برابر سرما و تنش‌های محیطی کمک می‌کند، در حالی که فسفر و عناصر ریزمغذی برای توسعه ریشه و تشکیل جوانه‌های گل در فصل آینده ضروری هستند. این کودها معمولا به صورت چالکود یا کانال‌کود در سایه‌انداز درختان به خاک افزوده می‌شوند.

اهمیت آزمایش خاک

برای جلوگیری از کوددهی بی‌رویه یا نادرست، بهترین راهکار انجام آزمایش خاک است. با انجام آزمایش خاک، کمبودهای احتمالی شناسایی و رفع می‌گردد. این تحلیل علمی، تصویری دقیق از وضعیت عناصر غذایی، pH و بافت خاک ارائه می‌دهد و به باغدار اجازه می‌دهد تا برنامه کودی خود را به صورت دقیق و متناسب با نیاز واقعی باغ تنظیم کند. این کار نه تنها هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه از آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از مصرف بیش از حد کود نیز جلوگیری می‌کند.

عملیات داشت و بهداشت باغ در مهر ماه

فعالیت‌های داشت در مهر ماه بر حفظ سلامت عمومی باغ و پیشگیری از مشکلات آتی متمرکز است. با کاهش دما و افزایش رطوبت، شرایط برای فعالیت برخی عوامل بیماری‌زا و آفات فراهم می‌شود. از سوی دیگر، شاخه‌های خشک، بیمار یا آسیب‌دیده می‌توانند پناهگاه مناسبی برای زمستان‌گذرانی این عوامل باشند. به همین دلیل، بهداشت باغ در پاییز یکی از ارکان اصلی مدیریت تلفیقی آفات به شمار می‌رود.

این عملیات پیشگیرانه، نیاز به استفاده از سموم شیمیایی در فصل بهار را به شدت کاهش می‌دهد و به حفظ تعادل اکولوژیکی باغ کمک می‌کند. جمع‌آوری و حذف بقایای گیاهی، هرس بهداشتی و مدیریت درختان پیر، همگی در راستای کاهش جمعیت آفات و بیماری‌ها و تقویت ساختار کلی باغ انجام می‌شوند. این اقدامات، فضایی سالم‌تر برای رشد درختان جوان و بارور فراهم می‌آورد.

هرس شاخه‌های خشک و بیمار

یکی از اولین اقدامات بهداشتی، حذف شاخه‌های آلوده است. شاخه‌های خشک و مرده درختان باید حذف شوند تا از انتشار بیماری‌ها جلوگیری شود. این شاخه‌ها علاوه بر اینکه پناهگاه آفات هستند، با جلوگیری از نفوذ نور و هوا به مرکز تاج درخت، شرایط را برای بروز بیماری‌های قارچی مانند سفیدک پودری مهیا می‌کنند. ابزار هرس باید قبل و بعد از کار با هر درخت، ضدعفونی شود.

کنترل آفات و بیماری‌ها

جمع‌آوری شاخ و برگ‌های ریخته شده روی زمین و کنترل آفات و بیماری‌ها از شیوع آن‌ها در سال آینده جلوگیری می‌کند. بسیاری از قارچ‌ها و تخم آفات در برگ‌های خزان‌کرده زمستان‌گذرانی می‌کنند. سوزاندن یا دفن عمیق این بقایا، چرخه زندگی آن‌ها را مختل می‌کند. همچنین، میوه‌های مومیایی‌شده و آلوده که روی درخت باقی‌مانده‌اند باید حتماً جمع‌آوری و از باغ خارج شوند.

حذف درختان کهنسال و غیرمثمر

درختانی که پیر و خشک شده‌اند یا به دلیل بیماری‌های شدید دیگر بازدهی اقتصادی ندارند، باید حذف شوند تا فضای لازم برای رشد درختان جوان فراهم شود. این درختان ضعیف، منبع دائمی آلودگی برای سایر درختان سالم هستند و حذف آن‌ها به بهبود تهویه و نورگیری کلی باغ کمک شایانی می‌کند.

آماده‌سازی برای زمستان و افزایش مقاومت گیاهان در مهر ماه

با نزدیک شدن به فصل سرما، مهم‌ترین وظیفه یک باغدار، آماده‌سازی گیاهان برای مقابله با یخبندان و دماهای پایین است. این اقدامات پیشگیرانه، به ویژه در مناطقی که زمستان‌های سردی دارند، می‌تواند تفاوت میان بقا یا نابودی درختان جوان و حتی کاهش خسارت به درختان بالغ را رقم بزند. یکی از چالش‌های بزرگ در باغداری، پدیده سال‌آوری است که در آن درخت یک سال محصول فراوان و سال بعد محصول بسیار کمی تولید می‌کند. تغذیه صحیح در پاییز و تقویت جوانه‌های زایشی، نقش مهمی در تعدیل این پدیده و دستیابی به تولید پایدار و یکنواخت دارد.

محلول‌پاشی تخصصی برای مقاومت در برابر سرما

استفاده از ترکیباتی مانند «فروت ست» به صورت محلول‌پاشی و «سولوپتاس» به افزایش مقاومت درختان در برابر سرمازدگی و جلوگیری از پدیده‌ی سال‌آوری کمک می‌کند. کودهای فروت ست (حاوی روی، بُر و ازت) به تقویت جوانه‌های گل برای سال آینده کمک کرده و سولوپتاس (سولفات پتاسیم) با افزایش غلظت شیره سلولی، نقطه انجماد آن را پایین می‌آورد و مقاومت بافت‌ها را در برابر یخ‌زدگی افزایش می‌دهد.

مدیریت فضاهای کوچک و کاشت‌های جدید

مهر ماه زمان مناسبی برای کاشت برخی گیاهان است. در اقدامات باغداری در مهرماه برای باغچه ها و حیاط، می‌توان به کاشت سبزیجات فصل سرد مانند اسفناج، سیر، باقلا و انواع پیازچه‌ها اقدام کرد. همچنین، این ماه زمان مناسبی برای تقسیم بوته‌های گیاهان زینتی چند ساله مانند زنبق و گل صدتومانی است. در مورد اقدامات باغداری در مهرماه برای گیاهان آپارتمانی، باید گیاهانی را که تابستان را در فضای باز گذرانده‌اند به داخل منتقل کرد، آبیاری را کاهش داد و آن‌ها را برای دوره استراحت زمستانی آماده نمود.

جدول زمانی اقدامات کلیدی در مهرماه

برای سهولت در برنامه‌ریزی و اجرای وظایف، می‌توان اقدامات اصلی را بر اساس نوع گیاه دسته‌بندی کرد. جدول زیر یک نمای کلی از مهم‌ترین فعالیت‌های باغداری در مهرماه ارائه می‌دهد که به باغداران کمک می‌کند تا هیچ نکته کلیدی را از قلم نیندازند.

در نهایت

 مهرماه را باید به عنوان ماه سرمایه‌گذاری برای آینده باغ در نظر گرفت. هر اقدامی که در این ماه انجام می‌شود، از برداشت دقیق محصول گرفته تا تغذیه خاک و آماده‌سازی درختان برای زمستان، مستقیما بر کمیت و کیفیت محصول سال آینده تاثیرگذار است. باغداری یک علم و هنر مبتنی بر برنامه‌ریزی و آینده‌نگری است و مهرماه، بزنگاهی است که در آن می‌توان با اجرای صحیح اصول فنی، پایه‌های یک فصل رشد موفق و پربار را بنا نهاد.

با ما همراه باشید

با ارائه برترین مقالات و مطالب روز کشاورزی توسط کارشناسان فنی

برای مشاوره آنلاین کلیک کنید

  **اگری راز ، راز رویش ها**