انواع بیماریهای گلخانه ای خیار

مقدمه

انتخاب کاشت خیار به دلیل داشتن طول دوره رشد کوتاه برای افراد تازه کار گزینه ی مناسبی است فقط کافی است با اصول تغذیه مناسب و کودهای معتبر و قیمت مناسبه فروشگاه آنلاین کشاورزی اگری راز و راهکارهای کنترل آفات و بیماری ها آشنایی داشته باشید.ما در این مقاله سعی بر این داریم که بیماری های مهم گلخانه ای خیار را به شما معرفی کنیم تا محصول نهایی شما کیفیت و بازار پسندی بالایی داشته باشد و در حین حال باکودهای معتبر و قیمت مناسب به نتیجه دلخواه برسید.

بیماری های قارچی خیار گلخانه ای - اگری راز

بیماری های قارچی خیار گلخانه ای

قارچ ها باعث بیماری فراوانی در محیط گلخانه میشوند و میتوانند به راحتی به اندام هوایی،برگ و میوه و…خسارت وارد کنند و در صورت پیشرفت بیماری باعث از بین رفتن کامل گیاه شود.

سفیدک داخلی خیار

عامل بیماری  Pseudoperonospora Cubensis می باشد که ابتدا علائم در برگهای مسن و به مرور در برگهای جوان ظاهر میشود . لکه های ایجاد شده ،زاویه دار و سبز کم رنگ هستند که در شرایط مرطوب، پودر سفید رنگ در زیر برگ پدیدار میشود.در صورت پیشرفت بیماری،برگ و دیگر قسمتهای گیاه آسیب دیده و ممکن است کل گیاه از بین برود.این بیماری در در شرایط مرطوب و خنک رشد زیادی خواهد داشت اما در حرارت بالا ایجاد میشود.

✅کنترل : استفاده از ارقام مقاوم _ ایجاد تهویه مناسب و حرارت تابشی_از بین بردن علف هرز_استفاده از قارچ کش

سفیدک پودری خیار

عامل بیماری Erysiphe cichoracearum و Sphaerotheca fuliginea می باشد و دو گونه قارچ به نام ایجاد شده که علائم آن واضح و بصورت پودر سفید رنگ در برگ،ساقه و حتی دمبرگ ایجاد میشود .علائم در میوه خیلی کم دیده میشود اما کیفیت خود را از دست خواهد داد.

✅کنترل :مدیریت شرایط محیطی_استفاده از قارچ کش_استفاده از ارقام مقاوم _دما به وسیله سیستم تهویه و مه پاش در 21 درجه شود مانع پیشرفت بیماری میشود.

آنتراکنوز خیار

عامل بیماری colletotrichum orbiculare می باشد .علائم در قسمتهای مختلف گیاه دیده میشود. علائم بصورت لکه های آبسوخته سبز کمرنگ ظاهر میشود و زخم دایره ای شکل و زاویه دار ایجاد میکند که در ابتدا آبسوخته و در نهایت خشک میشود و می ریزد.این بیماری در گلخانه های تهویه کم و آبیاری بیش از حد، به خصوص در دمای بین 21-21 درجه سیلسیوس افزایش میابد.

✅کنترل : در صورت مشاهده آبیاری را کاهش دهید-انجام تهویه مناسب- استفاده از سموم قارچ کش-بذر سالم و عاری از ویروس-رعایت بهداشت محصول

پوسیدگی سیاه خیار

عامل بیماری phomopsis cucurbitae می باشد.علائم این بیماری بصورت شانکر بر روی ساقه،برگ،دمبرگ و پوسیده شدن میوه ظاهر میشود.علائم این بیماری بیشتر در گلخانه دیده میشود.برگهای آلوده دچار پیری زود ردس شده و خشک میشوند همچنین ساقه از بالای محل زخم ایجاد شده خشک میشوند.میوه نرم و به راحتی پوسیده میشود و بوی آن شبیه بوی لیمو میشود.

✅کنترل :ایجاد تهویه مناسب-ضدعفونی خاک گلخانه با سموم تدخینی یا بخار آب-کشت بذر در بستر پاستوریزه-استفاده از قارچ کش زیاد موثر نیست.

پوسیدگی ذغالی خیار

عامل بیماری marcrophomina phaseolina می باشد.قارچ عامل بیماری خاکزاد است و به ریشه،ساقه و میوه حمله میکند .و ایجاد شانکرهای سیاه فرو رفته در گیاهچه ایجاد میکند .این بیماری باعث کوتولگی و پژمردگی بوته میشود.در نزدکی سطح خاک نقاط آبسوخته ایجاد میشود که به سمت ساقه گسترش می یابد.باردهی زیاد گیاه و همچنین تنش آبیاری و شوری خاک باعث تشدید این بیماری میشود.

✅کنترل : جلوگیری از تنش آبی-آبشویی در صورت شور بودن خاک-از بین بردن بقایای گیاهی (شخم)-تناوب سه ساله با خانواده کدوییان

بوته میری خیار

عامل بیماری قارچ هایی مثل قارچ فیتوفترا،قارچ فوزاریوم،قارچ پی تی یوم و قارچ رایزوکتونیا می باشد.از واژه بوته میری زمانی استفاده میکنند که علائم بیماری ها مشابه هم هستند و گیاهچه مورد حمله قرار میگیرد.عامل بیماری بیشتر از طریق بذر آلوده ،بستر بذر یا آب آلوده انتشار می یابد.گیاهچه در سطح خاک یعنی بین ساقه و ریشه آلوده میشود.لکه های ایجاد شده به حالت آبسوخته هستند و باعث مرگ ساقه میشود.

✅کنترل :ضدعفونی خاک-بذر سالم و ضدعفونی شده-استفاده از حشره کش در خاک در مقابله با لارو مگس میوه و گنات های قارچ خوار-استفاده از قارچ های رایج بازار مثل کاربندازیم در خاک و بوته

کپک خاکستری خیار

عامل بیماری botrytis cinerea می باشد .علائم بیماری بصورت کپک سفید متمایل به خاکستری مانند در در بافتهای پیر و مرده ایجاد میشود بافتهای ایجاد شده اغلب بصورت متحدالمرکز می باشند.کپک خاکستری به مدت چند روز تا چند هفته بعد ظاهر میشوند که عموما به این بیماری ،بیماری پنهان نیز میگویند.

✅کنترل :حذف میوه و برگهای آلوده-ضدعفونی گلخانه و ایجاد تهویه مناسب -استفاده از قارچ کش مثل بردوفیکس-

بلایت و لکه برگی خیار

برخی از قارچ های یولوکلادیوم،استمفیلیوم و آلترناریا عامل این بیماری هستند و علائم بیماری در روی برگ نزدیک طوقه بصورت لکه های آبسوخته و حلقه های متحدالمرکز دیده میشود .آبیاری و رطوبت بالا باعث تشدید بیماری میشود .

✅کنترل :استفاده از بذر سالم و ضدعفونی شده-استفاده از قارچ کش

جرب خیار

عامل بیماری Cladosporium cucumerinum می باشد .علائم بیماری بصورت جرب بر روی برگ و ساقه ایجاد میشد اما بیشترین خسارت مربوط به میوه است که باعث ایجاد لکه های آبسوخته به رنگ خاکستری میشود و با تشدید بیماری حفره های ایجاد شده بزرگتر میشود.

✅کنترل :استفاده از ارقام مقاوم-تناوب زراعی-استفاده چند مرحله ای قارچ کش-زهکش مناسب خاک-

کپک سفید خیار

عامل بیماری sclerotinia sclerotirum و s.minor می باشد علائم بیماری در برگ و میوه و ساقه بصورت کپک های سفید رنگ دیده میشود که مانند کپک خاکستری ناشی از عدم مدیریت گلخانه است .اگر میوههای آلوده هنگام بسته بندی جدا نشوند به سرعت بیماری افزایش می یابد.

✅کنترل :ضدعفونی کردن-عدم کشت متراکم-استفاده از قارچ کش-جمع آوری بقایا در گلخانه

پژمردگی طوقه و ریشه خیار

عامل بیماری قارچ گونه های فوزاریوم می باشد.علائم بیماری در برگ بصورت نکروز بین رگبرگی ایجاد و زرد میشوند .در ابتدا پژمردگی یکطرفه بعد کل گیاه درگیر میشود و از بین میرود امکان وجود میسیلوم قارچ که سفید رنگ هستند در گیاه وجود دارد.این بیماری در دمای بالا تشدید میشود.

✅کنترل :گونه های فوزاریوم خاکزی هستند بنابراین زهکش مناسب و ضدعفونی خاک بسیار مفید است-ضدعفونی کردن لوله آبیاری -آفتاب دهی خاک-استفاده از قارچ کش

پوسیدگی برگ و میوه خیار

عامل بیماری trichothecium roseum می باشد. این قارچ در روی مواد مرده مثل فضولات حشرات و گل هایی که افتاده اند وجود دارد و گاها در میوه نیز دیده میشود . لکه های ایجاد شده ابتدا آبسوخته و بعد زخم ها به رنگ قهوه ای در می آیند و در روی برگ کوچک و در زیر برگ بزرگتر هستند.

✅کنترل :تهویه مناسب-مدیریت مناسب گلخانه

پوسیدگی گلگاه خیار

عامل بیماری choanephora cucumbitarum می باشد.علائم بیماری بر روی گلهای خشک و مرطوب دیده میشود .این بیماری به میوه خیار حمله نمیکند اما خانواده کدوییان را مورد حمله قرار میدهد.

✅کنترل :جلوگیری از تماس میوه با خاک و آسیب یا زخم شدن میوه-استفاده از قارچ کش در مراحل ابتدایی –

بیماری های ویروسی خیار گلخانه ای - اگری راز

بیماری های ویروسی خیار گلخانه ای

ویروس موزاییک خیار

علائم در زمان رشد طولی ایجاد میشود .لکه های ایجاد شده زرد رنگ و باعث بدشکل شدن برگ و کوتاهی بوته میشودو همچنین تمام ساقه و میوه را نیز در برمیگیرد.میوههای آلوده، نرم و رنگهای سفید رنگ و بدشکل و نواحی سبز نامنظم می باشد که بیشتر کشاورزان به آن خیارشور سفید میگویند.این ویروس سیستمیک است و توسط گئنه های مختلف شته قابل انتقال می باشند.

✅کنترل :استفاده از بذر سالم و ارقام مقاوم-حذف بوته آلوده-ضدعفونی ابزار آلات و خاک-عدم وجود شته در گلخانه

ویروس پیسک سبز خیار

برگهای آلوده خراب شده و لکه دار و تاول در آن ایجاد میشود و باعث کوتاهی بوته میشود .قسمت داخل میوه ی خیار به شدت تغییر پیدا میکند.

✅کنترل :حذف بوته آلوده-ضدعفونی ابزار آلات و خاک

ویروس نکروز خیار

علائم بیماری در برگهای آلوده با بدشکلی،رنگ زرد ظاهر میشود و در نهایت باعث مرگ گیاه میشود.نواحی سبز رنگ در پهنک و رگبرگ ایجاد و سوراخ هایی ایجاد میشود و در سطح زیر برگ برجستگی های قیفی شکل وجود دارد.این بیماری توسط شیره گیاهی آلوده در زمان کشت و توسط ریشه ها در خاک تشدید میشود.

✅کنترل :قطع بوته های آلوده و سوزاندن آن-ضدعفونی ابزار و خاک و …

ویروس زردی رگبرگ

علائم بیماری بصورت زردی و بد شکل شدن رگبرگ ظاهر میشود و در نهایت کل گیاه از بین میرود.همچنین علائم در میوه بصورت موزاییک دیده میشود.این ویروس توسط شیره گیاهی و عسلک پنبه انتقال می یابد.

✅کنترل :ارقام مقاوم-رعایت اصول بهداشتی-

همچنین ویروس های مثل ،ویروس زردی دورغین چغندر،ویروس شته زاد کدوییان،ویروس لکه حلقوی توتون و گوجه فرنگی نیز در خیار آلودگی ایجاد میکند.

بیماری های باکتریایی خیار گلخانه ای - اگری راز

بیماری های باکتریایی خیار گلخانه ای

لکه برگی زاویه دار خیار

عامل بیماری Pseudomonas syringae pv. Lacrymanse می باشد.علائم ابتدا در کوتیلدون های سالم بصورت آبسوخته و دایره ای شکل و نامنظم است در برگهای مسن این لکه ها منظم و در بین رگبرگ دیده میشود.لکه ها ابتدا قهوه ای و به مرور زمان سفید ،زرو یا قهوه ای میشود .در اوایل صبح ترح های باکتریایی در لکه دیده شده و ساقه و دمبرگ با توجه به نواحی آبسوخته در نهایت خشک و پوسته سختی ایجاد میکند.امکان ریزش میوه نارس نیز وجود دارد.تراوشات باباکتریایی به شدت آلوده و سریعا انتشار می یابد.

✅کنترل :باکتری در خاک باقی نمی ماند ولی بذر زاد است-استفاده از ترکیبات مسی -استفاده از باکتری کش اکسی گوپ و …-سم پاشی با یک حشره کش

پژمردگی باکتریایی خیار

عامل بیماری Erwinia tracheiphila می باشد .علائم ابتدا در روی یک الی دو برگ ظاهر و سریعا تشدید میشود .بکتری مربوطه در سیستم آوندی حرکت و تمام گیاه را در بر میگیرد و باعث خشک شدن کل گیاه میشود.در سرایط خشک بیماری سخت انتشار پیدا میکند زیرا باکتری نیاز به لایه آب سطحی برای ورود به زخم ایجاد شده توسط سوسک دارد.

✅کنترل :ارقام مقاوم-از بین بردن علف هرز-استفاده از ترکیبات مسی

پوسیدگی نرم باکتریایی

عامل بیماری Pectobacterium carotovorum subsp.carotovorum می باشد.علائم در میوهای رسیده یا آسیب دیده زیاد دیده میشود و اگر کنار یکدیگر قرار بگیرند توسط گاز اتیلن آزاد شده ،همه ی میوه آلوده میشود.

✅کنترل :میوه ها تمیز و خشک باشد-عدم نوردهی خیار برداشت شده-فروبردن میوه در آب کلردار

بیماری های ناشی از نماتد خیار گلخانه ای - اگری راز

بیماری های ناشی از نماتد خیار گلخانه ای

نماتد ریشه گرهی خیار

عامل بیماری Meloidogyne spp می باشد که در خاکهای ضدعفونی نشده در عمق 150سانتی متر نیز دیده میشود .علائم بصورت زردی ،محصول کم و بی کیفیت و کاهش رشد دیده میشود و ریشه ها متورم و گال هایی در آن ایجاد میشود که کارایی و عملکرد ریشه کاهش می یابد.

✅کنترل :ضدعفونی خاک -ارقام مقاوم-استفاده از کشت هیدروپونیک-استفاده از نشاء سالم-سوزاندن بوته های آلوده-استفاده از متام سدیم

بیماری فیتوپلاسمایی خیار گلخانه ای - اگری راز

بیماری فیتوپلاسمایی خیار گلخانه ای

زردی مینا در خیار

این بیماری توسط زنجرکها انتقال می یابد و توسط فیتوپلاسما ایجاد میشود .بوته آلوده کوتاه و کلروز شده و برگها انتهایی کوچک و زرد و پیچ خورده میشوند.

✅کنترل :کنترل علف هرز و مبارزه با زنجرک

در مورد بیماری های فیزیولوژیکی خیار مثل گرما زدگی،بدشکلی و تلخ شدن و …. در مقاله دیگر صحبت خواهیم کرد.


پیشنهاد اگری راز

تیم اگری راز طی سابقه کاری چندین ساله ی خود در زمینه ی کشاورزی به شما پیشنهاد میکند که قبل از کشت خیار علاوه بر اقدامات بهداشتی و ..که بالا پیشنهاد کردیم،برنامه تغذیه اصولی مناسبی را داشته باشید تا گیاهان مقاومی در برابر بیماری و آفات ، تنش داشته باشید.

برای مشاهده برنامه غذایی عمومی خیار روی عکس کلیک کنید.

برنامه غذایی خیار


جمع بندی

همراهان عزیز اگری راز خیار گلخانه ای در ایران در منطقه های مختلف بصورت فراوان کشت میشود اما به دلیل داشتن شرایط محیطی(دما،رطوبتی) مناسب برای رشد گیاه ،زمینه را برای حمله آفات و بیماری ها فراهم میکند .شما کافی است فقط راهکارهای پیشگیری با آفات و بیماری ها را در مراحل مختلف کاشت،داشت و برداشت مطالعه و یاد بگیرید و از برداشت محصول با کیفیت خود لذت ببرید.

منابع

با ما همراه باشید

با ارائه برترین مقالات و مطالب روز کشاورزی توسط کارشناسان فنی

برای مشاوره آنلاین کلیک کنید

  **اگری راز ،راز رویش ها**

آفت و بیماری های گوجه فرنگی

مقدمه

آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی می‌توانند اثرات مخرب و منفی زیادی بر روی بوته‌های گوجه فرنگی داشته باشند. از همین رو اگر به موقع شناسایی نشده و از بین نروند، به اقتصاد و محصولات کشاورزی خسارات زیادی وارد خواهند کرد. در همین راستا قصد داریم در ادامه، در خصوص برخی از انواع مهم آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی صحبت کرده و روش‌های مقابله و کنترل آنان را بیان و نیز در مورد برنامه ی کوددهی گوجه فرنگی و استفاده از پتاسیم تیو سولفات صحبت کنیم

آشنایی با آفات گوجه فرنگی

در زیر می‌توانید برخی از آفات گیاه گوجه فرنگی که موجب آسیب رساندن به محصولات گوجه فرنگی می‌شوند را مشاهده و مطالعه نمایید.قبل از درگیری استفاده از آمینو اسید در گیاهان و کود مناسب ،گیاه را مقاوم میکند.

کرم میوه‌خوار گوجه‌فرنگی

کرم میوه خوار گوجه فرنگی Huberarmigera(Heliothis)Helicoverpa از مهمترین آفات گوجه فرنگی)Solanum lycopersicum (در جهان و ایران میباشد.یکی از آفات مهم گیاه گوجه فرنگی است که اغلب به میوه و گل‌ های گوجه فرنگی حمله می‌کند. از لحاظ ظاهری، دارای رنگ قهوه‌ای است و کیفیت محصول گوجه را کاهش می دهد.
مدیریت : برای شکار حشرات کامل و کاهش جمعیت آفت میتوانید از فرمون جنسی همراه با تله تخصصی استفاده کنید و هم چنین از سموم انتخابی استفاده کنید.

کرم برگ‌خوار گوجه‌فرنگی

کرم برگخوار گوجه فرنگی (Spodoptera litura) دارای رنگ قهوه ای هستند و همانطور که از نام آنها می‌توان متوجه شد، این نوع از آفات بیشتر به برگ‌های بوته گوجه فرنگی آسیب میرساند و کم‌کم باعث خشک شدن بوته و بخصوص برگ‌های نزدیک به سطح خاک می شوند.

مدیریت : برای شکار حشرات کامل و کاهش جمعیت آفت میتوانید از فرمون جنسی همراه با تله تخصصی استفاده کنید و هم چنین از سموم انتخابی استفاده کنید.

شب‌پره مینوز گوجه‌فرنگی

شب پره مینوز گوجه فرنگی Tuta absoluta(Meyrick) را اغلب در گلخانه‌ها مشاهده می‌نمایید. در ظاهر، شما دانه‌های ریز که همان تخم‌های شب‌پره هستند را بر روی ساقه و میوه می‌بینید که در صورت مقابله نکردن با آن، کم‌کم زیاد شده و گیاه به صورت کامل از بین می‌رود.

مدیریت: برای مبارزه با این شب‌پره‌ها، لازم است تا از تله‌های نوری یا حشره کش‌هایی که زیر نظر کارشناس توصیه شده استفاده شود.

کرم‌های طوقه‌بُر


کرم طوقه بر Agrotis ipsilon Rotten –Agrotis exclamationis L ظاهری بسیار شبیه به سوسک دارند. هدف اصلی این کرم‌ها، آسیب زدن به ریشه است که در نهایت باعث از بین رفتن گیاه و خشک شدن آن می‌شوند. جالب است بدانید این کرم‌ها اغلب در تاریکی فعالیت می‌کنند.
مدیریت: برای شکار حشرات کامل و کاهش جمعیت آفت میتوانید از فرمون جنسی همراه با تله تخصصی استفاده کنید و هم چنین از سموم انتخابی استفاده کنید. البته با بهینه سازی دمای محیط و رطوبت خاک، می‌توان از رشد کرم‌های مذکور جلوگیری کرد.

مگس مینوز

دو گونه مهم از مگس های مینوز برگ به نام های ‭Liriomyza sativae‬و ‭ L. trifolii ‬روی گوجه فرنگی در گلخانه ها به شدت خسارت می زند.این مگس‌ها به برگ گیاه گوجه فرنگی حمله می‌کنند و باعث سوراخ شدن و گاها پیچ خوردن آن می‌شوند. از لحاظ ظاهری این مگس‌ها شبیه مگس‌های معمولی هستند اما بال‌های آنان بسیار کشیده‌تر و به رنگ سیاه است. برای اینکه بتوان از گیاه در برابر این مگس‌ها محافظت کرد، می‌توان از آفت‌های مخصوص شب‌پره‌ها استفاده کرد.

مدیریت : برای مبارزه با مگس مینوز، توصیه می‌شود از نشا سالم و عاری از آفت و از حشره کش های توصیه شده زیر نظر کارشناس استفاده شود.

مگس سفید

مگس سفید گوجه فرنگی (Silverleaf whitefly) ،گیاه گوجه فرنگی یک میزبان عالی برای این نوع مگس است. بسیاری از متخصصان کشاورزی مگس سفید را عامل بسیاری از بیماری‌های گیاه می‌دانند. چنانچه در زمان مناسب با این مگس ها مقابله نگردد، می‌توانند به محصولات خسارت زیادی وارد کنند.
مدیریت: برای مبارزه با مگس سفید، توصیه می‌شود حتما از سموم اختصاصی استفاده کنید.

کنه‌ها

کنه یکی از آفات مهم گیاه گوجه فرنگی است. کنه‌ها از ساقه گوجه فرنگی و شیره‌ی موجود در آن استفاده می‌کنند. متاسفانه کنه‌ها می‌توانند آسیب جدی به محصولات گوجه فرنگی وارد کنند. اگر در زمان مناسب به کنه‌ها رسیدگی نشود، باعث می‌شود تا برگ ها سوراخ شوند.
دو گروه از کنه هاشامل کنه تارتن)دونقطهاي(و کنه حنایی درگوجه فرنگی مهم و خسارتزا هستند.

مدیریت: برای مقابله با کنه توصیه می‌شود که از سموم کنه کش استفاده شود و عامل اصلی طغیان کنه برطرف شود. البته لازم است این سم به صورت دوره‌ای در زمان رشد گیاه به آن اضافه گردد.

تریپس گوجه‌فرنگی

تریپس گوجه‌فرنگی(Haplothrips Tritici)از لحاظ ظاهری، تریپس‌ها حشرات قهوه‌ای رنگی هستند که شکل سوزنی دارند. این آفات در بوته‌های گوجه فرنگی به وفور مشاهده می شود؛ زیرا این آفت در دسته آفت‌های رایج گوجه فرنگی دسته بندی می‌شود. علائم آلوده شدن گوجه فرنگی به این آفت، بسیار شبیه به کمبود پتاسیم است.
✅مدیریت : متاسفانه تریپس‌ها در برابر بسیاری از سموم فعلی مقاوم هستند؛ به همین دلیل استفاده از حشرات شکارگر می تواند گزینه‌ی مناسبی برای مقابله با آن‌ها باشد. البته اگر از سموم تماسی نیز بهره ببرید، تاثیر مثبتی بر روی کنترل این آفت مشاهده خواهید کرد.

آشنایی با بیماری های گوجه فرنگی

بیماری‌های گوجه فرنگی عموما باعث می‌شوند میزان باروری گیاه گوجه فرنگی تا حد زیادی کاهش یابد. از همین رو توصیه می‌شود تا کشاورزان و باغداران به خوبی با بیماری‌های گوجه فرنگی آشنایی داشته باشند تا سریعا در جهت برطرف کردن مشکل اقدام کنند.

لکه موجی(بلایت زودرس) گوجه فرنگی

عامل بیماری گیاهی لکه موجی گوجه فرنگی قارچ Alternaria Solani است.این بیماری اغلب در گوجه فرنگی و فلفل دیده می‌شود. عامل این بیماری یک نوع قارچ است که باعث خشک شدن و سوختگی برگ گیاهان می‌گردد. از علائم این بیماری می‌توان به لکه‌های سیاه و قهوه‌ای ایجاد شده بر روی ساقه و برگ گیاه اشاره کرد. برای مقابله با آن می توان از بذر سالم استفاده کرد و قبل از کاشت، زمین را به صورت عمیق شخم زد.

پژمردگی فوزاریومی گوجه فرنگی

پژمردگی فوزاریوم (Fusarium Wilt) توسط قارچ فوزاریوم اکسیسپریوم اف. اس پی. لیکوپرسیسی (Fusarium oxysporum f.sp. lycopersici) ایجاد می‌شود.یکی دیگر از انواع بیماری‌های گوجه فرنگی، پژمردگی فوزاریومی است. عامل بوجود آورنده این نوع بیماری نوعی قارچ است و چنانچه زمین را آلوده کند، اثرات آن تا چندین سال قابل مشاهده است. اگر خاک شما اسیدی یا شنی باشد، اغلب شرایط مساعد را برای رشد این قارچ ها فراهم می کند. از جمله علائم این بیماری، می‌توان به به زرد شدن برگ‌های پایینی گیاه اشاره کرد که کم‌کم کل ساقه را نیز درگیر می‌کند.

✅ برای پیشگیری از رشد این قارچ توصیه می‌شود که زمین توسط گوگرد ضدعفونی شده و رطوبت و دمای خاک مکررا مورد بررسی قرار گیرد.

خال سیاه گوجه فرنگی

خال سیاه که اغلب بر روی برگ یا میوه گوجه فرنگی مشاهده می‌شود، از دیگر بیماری‌های گوجه فرنگی است که عامل ایجاد کننده آن نوعی قارچ است. این قارچ اغلب در محیط‌های مرطوب و گرم رشد می‌کند.

عامل بیماری آنتراکنوز، پوسیدگی میوه، خال سیاه گوجه فرنگیAnthracnose fruit (Ripe rot)of tomato قارچ Colletotrichum coccodes (Wallr) Hughes می باشد. چندین گونه از جنسColletotrichum شامل  Colletotrichum coccodes (Wallr) Hughes، C. dematium، c. gloeosporioides  به عنوان عامل بیماری گزارش گردیده که علایم آنتراکنوز ایجاد می کند ولی گونه C. coccodes مهم ترین عامل بوده و این گونه را در ایران بیماری خال سیاه گوجه فرنگی می دانند.

✅ برای اینکه بتوان این بیماری را کنترل کرد، توصیه می‌شود از بذرهای سالم بهره برد و همچنین علف‌های هرز اطراف گیاه را از بین برد.

شانکر باکتریایی گوجه فرنگی

عامل بيماری شانکر باكتریایي گوجه فرنگي،Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis،
باكتری گرم مثبت، غيرمتحرک و هوازی اجباری است.این بیماری نیز یکی از موارد مهمی است که می تواند بوته گوجه فرنگی را درگیر کرده و باعث ضعف ساقه شود. معموملا شانکرها به شکل بیضی هستند و حالت شیره مانند دارند.

✅ اگر می‌خواهید با این بیماری مقابله کنید، لازم است شاخه‌های درگیر را سریعا هرس نمایید. البته با آبیاری منظم، مراقبت از پوست ساقه و ضدعفونی کردن گیاهان، می‌توان عامل بیماری را از بین برد.

سفیدک سطحی گوجه فرنگی

سفیدک سطحی گوجه فرنگی (leveillula taurica ) از طریق نوعی عامل قارچی منتقل می‌شود. اگر هوا بسیار خشک و گرم باشد، این قارچ به سرعت پیشروی می‌کند. از علائم این بیماری می‌توان به نقاط سفید و آهکی بر روی برگ و سایر بخش‌های گیاه اشاره کرد.

✅ برای از بین بردن عامل این بیماری، می‌توان از قارچ کش‌های توصیه شده زیر نظر کارشناس استفاده کرد.

برنامه کوددهی گوجه فرنگی

گوجه فرنگی برای تولید میوه به عناصر غذایی به خصوص کلسیم، پتاسیم و ازت نیاز دارد. در صورت عدم تأمین این عناصر غذایی بوته های گوجه فرنگی ضعیف شده و کیفیت محصول کاهش می یابد. گوجه فرنگی برای ریشه زایی، گلدهی و تولید میوه به در اختیار داشتن فسفر و برای تولید برگ و شاخه به عنصر نیتروژن نیاز دارد. مصرف بیش از اندازه این عناصر و یا کمبود آنها در محیط رشد گیاه سبب رشد نامناسب گیاه و در نتیجه کاهش کیفیت و راندمان تولید می گردد.
مراحل تولید گوجه فرنگی در مزرعه شامل هفت مرحله می باشد. جالب است بدانید نیاز کودی گوجه فرنگی در هر یک از این مراحل یکسان نیست.

آفات و بیماری های گوجه فرنگی

برای مشاهده برنامه غذایی عمومی گوجه فرنگی روی عکس کلیک کنید.


تیم اگری راز طی سابقه کاری چندین ساله ی خود در زمینه ی کشاورزی به شما پیشنهاد میکند که قبل از درگیری محصولات خود با این آفات و بیماری ها و متحمل شدن ضرر سنگین ،مقاومت گیاه خود را با تغذیه مناسب و اصولی بالا برده و دیگر نگران باغ یا مزارع خود نباشید .

کود کشاورزی پیشنهادی فروشگاه آنلاین اگری راز برای تقویت و بالا بردن مقاومت گیاهان به شرح زیر است
کلیک کنید👇
گوگرد مایع پرهامفیدوگارد پرهام فیتوپتاس مشآلکسینو اگرونایک

پتاسیم تیوسولفات

جمع‌بندی

در این مقاله برخی از مهمترین آفات و بیماریهای گوجه فرنگی معرفی شده‌اند. به صورت کلی، بهترین راه محافظت از محصولات گوجه فرنگی، کاشت بذر سالم و اصلاح شده، بررسی دوره‌ای خاک و رطوبت محیط و استفاده از سموم و کودهای شیمیایی مناسب می باشد.

منابع

با ما همراه باشید

با ارائه برترین مقالات و مطالب روز کشاورزی توسط کارشناسان فنی

برای مشاوره آنلاین کلیک کنید

  **اگری راز ،راز رویش ها**

مقدمه

هم گندم و هم جو یکی از مهم‌ترین غلات صنعتی هستند، و جزئی جدایی ناپذیر از سفره‌ی غذای انسان‌ها محسوب می‌شوند.
شما از طریق بازرسی دائمی، کنترل دقیق و حساب‌شده‎، بیماری‌های گندم و جو و کنترل علف‌های هرز، تا حدی می‌توانید جلوی این واقعه را بگیرید. اما در صورتی که این آفات گریبان‌گیر مزرعه‌ی ما شدند، چه باید کرد؟ با ما همراه باشید تا راه‌های کنترل و مبارزه با بیماری‌ها و آفات مهم گندم و جو را بیشتر بشناسیم.
اولین رمز یک کشت پرمحصول، استفاده از بذری با کیفیت بالاست و خاک کشاورزی مناسب است. استفاده از بذرهای استاندارد، یکدستی و خلوص گونه‌ی گیاه، جوانه‌زنی یکنواخت و سریع، کاهش تعداد دانه‌های علف‌های هرز در محل لانه‌ی بذر گیاه اصلی و به حداقل رساندن خطر ظهور علف‌های هرز، به نوعی تضمین کننده‌ی سلامت بذر اصلی، محصول و مزارع شماست.

بیماری‌ها و آفات مهم گندم و جو را بهتر بشناسید!

هرچند می‌توان گاهی از گندم و جو به عنوان بذر برای فصل بعدی رشد استفاده کرد اما بسیاری از کارشناسان کشاورزی این کار را پیشنهاد نمی‌کنند. دلیل آن هم آشکار است! چرا که از نظر بهداشت گیاهان، استفاده از بذر نگهداری‌شده در مزرعه برای فصل بعدی کشت، ممکن است عوامل بیماری‌زای گیاهی را به نسل بعدی محصولات منتقل کند. به عبارت دیگر، کاشت بذر ذخیره، احتمال ابتلا به بیماری‌های آینده‌ی گیاه، رشد چندین برابری علف‌های هرز و جذب آفات بیشتر را افزایش می‌دهد.
معمولا عوامل بیماری‌زای گیاهان به فاکتور بیرون‌بذری یا درون‌بذری بستگی دارند. عوامل بیماری‌زای درون بذری، قدرت این را دارند که روی جوانه‌زنی، قدرت بذر و هم‌چنین رشد گیاه تاثیر بگذارند. در حالی‌که عوامل برون‌بذری، بیشتر روی خود گیاه تاثیر می‌گذارد. ما در ادامه‌ی مقاله، ابتدا با این عوامل بیماری‌زا آشنا می‌شویم، سپس به آفات خواهیم پرداخت.

آفات و بیماری گندم و جو

بیماریهای مهم گندم و جو

سیاهک پنهان گندم و جو

سیاهک پنهان را سیاهک بدبو (stinking smut) در سال 1326 در ایران گزارش شده و در تمام مناطق گندم کاری دنیا وجود دارد. از ایران گونه های ( T.triticoides ، T.controversa ، T.caries T.foetida ) به عنوان عامل این بیماری گزارش شده است که سیکل زندگی آنها مشابه هم است و هر چهار گونه زمستان به صورت تلیوسپور روی بذر و گاهی در خاک هستند و تا 5 سال هم می توانند در خاک دوام داشته باشند. هنگام کاشت بذور آلوده ، تلیوسپور جوانه زده و تولید اسپوریدیوم اولیه و ثانویه میکند و این اسپوریدیوم ها وارد گیاهچه شده و به بالای ساقه گندم رفته و هنگام تشکیل خوشه افزایش یافته و به سرعت در تمام دانه ها انتقال پیدا میکند.

✅برای پیشگیری و کنترل :ضد عفونی بذور با قارچ کش های مناسب بهترین روش کنترل است

سیاهک آشکار گندم و جو

این بیماری که با نام Ustilago tritici-U. nuda نیز معروف می باشد.در سال 1326 از ایران گزارش شده و در تمام نقاط ایران نیز وجود دارد. بعد از سیاهک پنهان گندم در درجه دوم اهمیت قرار دارد.تلیوسپورهای این قارچ پس از جوانه زدن بازیدیوم تولید می کنند که سلول های آن جوانه زده و هیف های تک هسته ای کوتاه با فاکتورهای جنسی مختلف تولید می کنند .دو هیف با فاکتور جنسی مختلف به روش سوماتوگامی ترکیب و ریسه دی کاریوتیک تولید می کنند .قارچ زمستان به صورت میسیلیوم دو هسته ای درون دانه ها می باشد که با کاشت بذر فعال شده و گیاهچه آلوده تولید می کند. قارچ همراه با رشد گیاه خود را به طریق بین سلولی به محل تشکیل خوشه رسانده و سنبله را آلوده می کند و در دانه آنها ریسه قارچ به میلون ها تلیوسپور سیاه تبدیل میشود که پس از ترکیدن به وسیله باد و حشرات روی گلهای گندم های سالم میرود. تلیوسپور روی گل آذین جوانه زده و تولید هیف های کوتاه دو جنسی مخالف می کند که باذ آمیزش آنها هیف های دو هسته ای تولید میشود.این هیف ها از راه کلاله به دیوار تخمدان جوان رسیده و تا موقع جوانه زدن در بافت های جنینی به صورت غیر فعال باقی می ماند.

بوته های آلوده زودتر به خوشه رفته و تمام خوشه تبدیل به توده های سیاه رنگ تلیوسپورهای قارچ میشود.تلیوسپورها تک سلولی کروی با دیواره ضخیم و قهوه ای رنگ هستند.این تلیوسپورها به وسیله باد و حشرات منتشر و گلهای سالم را آلوده می کند.از خوشه ی گیاه آلوده فقط محور اصلی باقی می ماند.

✅کنترل :قبل از کشف قارچ کش های سیستمیک به وسیله آب داغ بذور را ضدعفونی می کردند.استفاده از سموم سیستمیک جهت ضدعفونی بذر در حال حاضر بسیار موثر است.

فوزاریم خوشه گندم و جو

این بیماری که با نام Fusarium graminearum نیز مشهور است، توسط نوعی قارچ ایجاد می‌شود که خسارات سنگینی به محصول گندم و جو وارد می‌نماید. علاوه بر این، بسیاری از پزشکان و دام‌پزشکان بیماری فوزاریم خوشه گندم را برای جان انسان‌ها و حیوانات خطرناک تلقی می‌کنند. لکه‌های سفید رنگ دانه و پوکی و سبکی آن، تغییر رنگ و سفید شدن خوشه‌ی گندم و جو از نشانه‌های این بیماری‌ است.
✅کنترل : زراعت تناوبی(حداقل برای دو سال پیشنهاد می‌شود.)، بررسی دقیق گونه‌ی بذر و انتخاب بذری که کمترین احتمال فوزاریوم را دارد، ضدعفونی بذر و افزایش روزهای کاشت بذر، به همراه استفاده از قارچ‌کش‌ های مناسب توصیه می‌شود.


بیماری سپتوریوز گندم

این بیماری با نام Septoria tritici & S.nodorum نیز مشهور است.علائم بیماری روی برگهای پایین گیاه در مجاورت خاک لکه های زرد و کوچک ظاهر که به تدریج لکه ها بزرگ و نکروز و قهوه ای مایل به قرمز می شوند .لکه های به شکل بیضی و یا نامنظم هستند و به تدریج زرد کدر میشوند و در وسط آنها نقاط سیاه که پیکنیدهای قارچ هستند تشکیل میشود.در شرایط مناسب بیماری روی برگها،غلاف و خوشه ها و پوشینه های بذر توسعه می یابند که آلودگی روی قاعده برگها باعث خشکیدگی تمام برگ میشود.

✅کنترل : استفاده از ارقام مقاوم،تناوب،انهدام بقایای گیاهی و رعایت بهداشت زراعی و ضد عفونی بذور میتواند بیماری را کنترل کند.

پاخوره گندم

یکی از مهم‌ترین بیماری‌های ریشه‌ای گندم است که توسط قارچ Gaeumannomyces graminis var. tritici ایجاد می‌شود. این عامل بیماری‌زا بر روی جو هم تاثیر می‌گذارد و به علت کوتاهی گیاه و رسیدن زودرس آن، دانه‌ها چروکیده می‌شوند و محصول با خسارت و زیان مالی قابل توجهی روبرو خواهد شد. ریشه‌های گیاه پس از ابتلا به این قارچ، سیاه شده و استحکام خود را از دست می‌دهند. به علت شکنندگی گیاه، به احتمال زیاد ساقه پس از سر در آوردن از خاک خواهد شکست.
✅ مهم‌ترین راه کنترل بیماری پاخوره گندم را کشت تناوبی می‌دانند. در طی دو الی چهار سال آینده، از گیاهان مقاوم به این قارچ (عدس، لوبیا، باقلا، نخود فرنگی و…) استفاده می‌شود. برخی میکروارگانیسم‌ها نیز مانند سودوموناس فلورسانس می‌توانند از ریشه در برابر این بیماری محافظت کنند.

ناخنک غلات

در ارگوت یا ناخنک غلات (ERGOT )نوعی قارچ به نام Claviceps purpurea وجود دارد، که بیماری مشترکی بین گندم و جو است، ولی به ندرت در جو دو سر دیده می‌شود. مصرف گندم و جو آلوده به این گیاه می‌تواند باعث ارگوتیسم در انسان و سایر پستانداران شود. آسکوسپور این قارچ با چسبیدن به گیاه، ماده‌ی چسبناک زرد رنگی را بر روی گیاه ایجاد می‌کند و کم کم موجب سختی و سیاه شدن اندام‌های گندم و جو می‌شود. احتمال خسارت دادن جو در این بیماری، از گندم کمتر است؛ اما از آن‌جایی‌که باعث جذب حشرات می‌شود، به سرعت گسترش می‌یابد.
✅ برای جلوگیری از این قارچ، توصیه می‌شود که حداقل یک الی دو سال با زراعت تناوبی، برای کاشت غلات فاصله بیندازید (می‌توانید ذرت، سویا یا یونجه بکارید)؛ یا از قارچ‌کش‌های موجود در بازار استفاده کنید.

آفات مهم گندم و جو:

آفات مهم گندم و جو

سوسک سیاه گندم

لارو این حشره با تغذیه از بذر گندم، عملا جلوی جوانه زدن آن را می‌گیرد و توان نابود کردن گندم را هم دارد!
✅ میکروارگانیسم‌های خاص، مورچه‌ها و پرندگان، تناوب زراعی و شخم‌زدن یا ضدعفونی بذر گیاه با سموم شیمیایی

شته سبز گندم

حشره‌ای سبز رنگ و کوچک که با چسبیدن به برگ‌های گندم و جو، باعث خسارت به گیاه می‌شود و موجب تضعیف گیاه یا حتی نابودی آن می‌شود.
✅ برای کنترل : اسپری کردن محلول‌های ضد شته‌ی سبز بر روی گیاه یا استفاده از سموم سیستماتیک

شته روسی گندم و جو

این شته نیز رنگی سبز متمایل به زرد دارد و درست مانند شته سبز گندم، با مصرف شیره‌ی گندم و جو، موجب تضعیف و حتی نابودی گیاه می‌شود.
✅ کنترل: سم‌پاشی یکی از بهترین روش‌های جلوگیری از شیوع این آفت است.

سوسک قهوه‌ای گندم

لارو این حشره نیز درست مانند سوسک سیاه، از جوانه‌ی گندم تغذیه کرده و موجب نابودی گیاه می‌شود.
کنترل : شخم مکانیکی یا دستی عمیق، سم‌پاشی با حشره کش های لارو سوسک قهوه‌ای

پروانه خوشه‌خوار گندم

لارو این حشره با تغذیه از دانه‌های گیاه گندم و جو، موجب نابودی و خسارت به زراعت می‌گردد.
✅ کنترل: برداشت سر وقت محصول و عدم تاخیر در برداشت آن، با شخم زدن عمیق و سروقت و سم‌پاشی

ملخ‌های گندم و جو

ملخ صحرایی:

این نوع از ملخ‌ها که نقش بسیار مهمی در تخریب محصولاتی هم‌چون گندم و جو دارند، یکی از آفات اصلی غلات محسوب می‌شوند. این دسته از آفات معمولا به صورت دوره‌ای به محصولات حمله می‌کنند. این آفات که معمولا در آفریقا، عربستان، ایران و کشورهای غرب آسیا به وفور یافت می‌شوند؛ می‌توانند به طور دسته‌جمعی به محصولات گیاهی مانند گندم و جو حمله کنند و تمامی محصولات را مصرف نمایند.

✅ کنترل: برداشت سر وقت محصول و عدم تاخیر در برداشت آن، با شخم زدن عمیق و سروقت و سم‌پاشی، دستگاه‌های سم‌پاش مخصوص و استفاده از سموم شیمیایی به صورت گسترده، در سریع‌ترین حالت ممکن جلوی این حشرات را می‌گیرد.

ملخ ایتالیایی

این آفت که معمولا طول عمرش به یک سال می‌کشد، بیشتر در اروپای مرکزی و کشورهای اطراف دریای مدیترانه، شمال آفریقا و آسیای مرکزی خود را نشان می‌دهد. این ملخ‌ها معمولا اندازه‌ی کوچکی دارند. درست مانند تصویر زیر دو شاخک دارند و از همه مهم‌تر، می‌توانند تمامی پوشش گیاهی منطقه را بخورند. معمولا این حشرات در ماه‌های جولای تا اکتبر ظاهر می‌شوند و به دمای گرم و خشک علاقه دارند.

✅ کنترل : برداشت سر وقت محصول و عدم تاخیر در برداشت آن، با شخم زدن عمیق و سروقت و سم‌پاشی، دستگاه‌های سم‌پاش مخصوص و استفاده از سموم شیمیایی به صورت گسترده، در سریع‌ترین حالت ممکن جلوی این حشرات را می‌گیرد.

ملخ مراکشی

این عضو خانواده‌ی ملخیان، بیشتر در شمال آفریقا، جنوب و شرق اروپا و آسیای غربی پیدا می‌شود. اگرچه این دسته از ملخ‌ها به صورت انفرادی زندگی می‌کنند، منتهی گاهی بسته به شرایط ممکن است تعدادشان رو به ازدیاد بگذارد. به این صورت، احتمال این امر وجود دارد که گروهی تشکیل دهند و باعث ویرانی زمین‌های گندم و جو شوند.
لارو این حشره با تغذیه از دانه‌های گیاه گندم و جو، موجب نابودی و خسارت به زراعت می‌گردد.
✅ کنترل : برداشت سر وقت محصول و عدم تاخیر در برداشت آن، با شخم زدن عمیق و سروقت و سم‌پاشی، دستگاه‌های سم‌پاش مخصوص و استفاده از سموم آفتکش به صورت گسترده، در سریع‌ترین حالت ممکن جلوی این حشرات را می‌گیرد.

سن گندم

معروف به Eurygaster integriceps از خانواده‌ی ساس‌ها، که بومی کشورهای شمالی آفریقا، بالکان و غرب و مرکز آسیاست. این نوع ساس، یکی از آفت‌های اصلی غلات، علی الخصوص گندم و جو به شمار می‌رود. این حشره حدود یک ماه زندگی می‌کند. بعلاوه به صورت دسته‌هایی در قسمت زیرین برگ‌ها یا روی ساقه‌ی گیاه میزبان تجمع می‌کنند. پوره‌ی این آفت، از 20 الی 45 روز از غلات شما تغذیه می‌کنند. علاوه بر این، در دمای بین 20 الی 24 درجه، بهترین شرایط رشد را دارند.
✅ برای کنترل این آفات راه‌های گوناگونی وجود دارد، که به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌کنیم: پارازیتوئیدها، سموم شیمیایی، قارچ‌های پاتوژنی.

تریپس گندم

از راسته‌ی Thysanopteraها که طول‌شان نهایتا به 1 میلی‌متر می‌رسد. این حشرات با سوراخ کردن و مکیدن محتویات گیاهانی مانند گندم، از مواد مغذی گیاه تغذیه می‌کنند. این حشرات که بیشتر به رنگ قهوه‌ای دیده می‌شوند، بیشتر در فصل بهار سروکله‌شان پیدا می‌شود. پوره‌ی قرمز رنگ این آفت می‌تواند به ساقه‌ی گیاه و انشعاب ساقه و برگ‌ها بچسبد و به صورت گروهی، مواد مغذی گندم و جو را مصرف کند. معمولا دانه‌ی گندم، پس از حمله‌ی این آفت سبک شده و موجب کاهش محصول می‌گردد.
✅ کنترل : شخم زدن عمیق زمین، سموم شیمیایی، پارازیتوئیدهایی مانند Hymenopteraها، حشره‌کش‌های بیولوژیکی مانند قارچ‌های Beauveria bassiana و Verticillium lecanii

نماتُد گال گندم

نوعی انگل که موجب قهوه‌ای یا سیاه شدن دانه‌ی گندم می‌شود. معمولا استفاده از بذر بیمار به این گال، باعث انتشار این بیماری شده و حین رشدِ ساقه‌ی گندم خود را آشکار می‌کند.
✅مدیریت بذرها و استفاده از بذر سالم، تناوب زراعی به مدت 1 تا 2سال، قارچ‌های پاتوژنی، تمیز کردن بذرها با کمک محلول آب نمک 20 درصد، جداسازی مکانیکی

برای مشاهده برنامه غذایی عمومی گندم و جو کلیک کنید.

آفات و بیماری های گندم و جو

پیشنهاد اگری راز

تیم اگری راز طی سابقه کاری چندین ساله ی خود در زمینه ی کشاورزی به شما پیشنهاد میکند که قبل از درگیری محصولات خود با این آفات و بیماری ها و متحمل شدن ضرر سنگین ،مقاومت گیاه خود را با تغذیه مناسب و اصولی بالا برده و دیگر نگران باغ یا مزارع خود نباشید .

کود کشاورزی پیشنهادی فروشگاه آنلاین اگری راز برای تقویت و بالا بردن مقاومت گیاهان به شرح زیر است
کلیک کنید👇
گوگرد مایع پرهامفیدوگارد پرهام فیتوپتاس مشآلکسینو اگرونایک

پتاسیم تیوسولفات

جمع بندی

بیماری‌ها و آفات مهم گندم و جو، نقش بسیار اساسی در میزان برداشت محصول نهایی شما دارند. این نوع از بیماری‌ها اگر به سرعت جلوگیری و کنترل نشوند، می‌توانند تاثیر و مستقیمی بر روی سلامت و کیفیت محصول، یا حتی سفره‌ی غذای انسان‌ها بگذارند. بنابراین توصیه می‌شود از بذر سالم و باکیفیت استفاده شود. در صورت نیاز به سم‌پاشی، قبل از گسترش بیشتر آفات و بیماری، جلوی آن گرفته شود. از همه‌ مهم‌تر، بررسی مداوم محصول و چکاپ آن هرگز نباید پشت گوش انداخته شود.

منابع

با ما همراه باشید

با ارائه برترین مقالات و مطالب روز کشاورزی توسط کارشناسان فنی

برای مشاوره آنلاین کلیک کنید

  **اگری راز ،راز رویش ها**